ТҮХЭМ I

юум. н., хууш. монг. хотогор, хотогор газар; доро газар, набтар газар (котловина; низина, низменность): Энэ шууяма бууяма, шуумар түргэн урасхалта горхоной эрье түхэмые зубшан, … ехэ яаралтайгаар гэшхэнэ (А. Шадаев); Баргажан түхэм түүх. Рашид-ад-Дин гэдэг эртын перс түүхэшэнэй бэшэhэн ёhоор, монгол туургатанай hуудаг эгээл захын газарынь Баргажан түхэм гэжэ нэрэтэй гэhэн байдаг. Мүнөөнэй эрдэмтэдэй шэнжэлhээр, хожомынь буряад арадай үндэhэн болоhон зон энэ нютагта мянга табан зуугаад жэлэй урда бии болоо гэдэг. Энээндэнь Баргажан гол, Сэлэнгын адаг, мүн Дээдэ Ангар болон Зүлхэ мүрэн ашадархи газар ородог байгаа (Баргуджин-Токум, страна древнего расселения протобурят вокруг Байкала, которая издавна называлась породными землями бурят): Мүн хойто зүгтэ Баргажан түхэм нэрэтэй Ара ба Үбэр Байгалай үргэн тала дайдаар нютагжанхай манай уг гарбалтанай ажаһуудаг байһаниинь баһал эли ха юм (С. Норжимаев).