СЭСЭГ

юум. н. 1) сэсэгтэ ургамалай бэлгын үрэжэлгын эрхэтэн (цветок): Тиин ябатараа Света зөөлэхэн ногоон зүлгэ дээрэ һуугаад, элдэб үнгын сэсэгүүдые үнгэ тааруулан, холбон холбон гүрэжэ эхилбэ, Жаргал сэсэгүүдые түүгээд, адха адхаар асаржал, асаржал байна (Б. Мунгонов); сэсэг набшаһан (гү, али набша, намаа) сэсэгтэ ургамалай бэлгын үрэжэлгын эрхэтэн, мүн тэдэнэй агаар, тэжээлэй эрхэтэн (цветы): Тосхоной дундахи тротуар, гудамжа, талмайнууд гэрэл туяа соо, сэсэг набша соо, сэсэрлиг саад соо умбаха (Ц.-Ж. Жимбиев); Инаг хоёр нүхэдэй иимэ удхатайгаар наадан зугаалан байхань, нааданай дээжэ сэсэн үгэнүүдэй сэсэг намаа шэнги бэлэй (Х. Намсараев); баглаа сэсэг (үүд), сэсэгэй баглаа нэгэ багса болгожо уяhан сэсэг (букет цветов): Олон үеын һурагшадай гараар таригдаһан ногоон торгон саад соогоо алирһа жэмэс, баглаа сэсэг түүжэ, жаргагша һэмди (Д. Дылгыров); бадма сэсэг уhанда ургадаг олон наhата ургамал, тэгшэ эшэтэй, хангал ехэтэй томо hайхан, уб улаан, сайбар улаан, сагаан үнгэтэй сэсэгтэй, түхэреэн набшаhатай байдаг (лотос): – Гэрэл тунгалаг уһатай Байгал далайгаар ундалжа, бадма сэсэг шэмэгтэй буряад ороноор суурханабди (Д. Батожабай); наран сэсэг бүдүүн үндэр эшэтэй, тоһолиг үрэһэтэй, шара дэльбэтэй сэсэгтэй ургамал (подсолнух): Үндэр үүдээр ороходонь, зуу гаран ламанар, наран сэсэгтэ һууһан зүгынүүд мэтэ, Майдари бурханай шара торгон дэгэл хашаагаар дүүрэн дэлгэжэрхёод, эндэ тэндэһээнь зүйдэл оёо хэбэртэй исалжа байбад (Д. Батожабай); ургы сэсэг хабар тон түрүүн сэсэглэдэг хүхэ дэльбэтэй, шара голтой сэсэг (подснежник): Ургы сэсэг богонихон наһатайшье һаа, игаабари халуун хабарай ерэхэдэ дахинаа һалбаржа, дайда дэлхэйе шэмэглэн гоёохо шэдитэй юм (М. Осодоев); сагаан сэсэг а) сайбар үнгэтэй дэльбэтэй сэсэг (белый цветок): Уруугаа хаража һалбарһан айхабтар томо сагаан сэсэг шэнги лабари доро һаргама һаруул хушалтатай улаан модон орон байна (Ч. Цыдендамбаев); б) балжан гарма (ромашка): Толгойн боориһоо эхилээд, ковёр мэтэ гоёор өөдөө шушууртан ургаһан улаалзай сэсэгүүд дээшээ болохо бүреэ үсөөржэ, өөрынгөө һууриие далайн долгин мэтээр нэбшыһэн сагаан сэсэгтэ үгэнэ (Ж. Тумунов); в) шэлж. т үргэн халдадаг, эдеэрэтэй сэбэрюу гарадаг үбшэн, хара нүрөө (оспа); улаан сэсэг а) улаан үнгэтэй дэльбэтэй сэсэг (красный цветок): Тиихэдэнь саһан дээрэ һалбарһан шэдитэ улаан сэсэг шэнгеэр түүдэгынь дүлэбхин, дуудаһаар үлэбэ (Д.-Д. Дугаров); б) шэлж. агаараар дамжан халдадаг, бэе халууруулдаг, бэдьхэ гарадаг ехэ халдабарита үбшэн, улаан эшэргэнэ, халуун эшэргэнэ (корь); алаг нюдэн сэсэг элдэб үнгын сэсэгтэй ургамал (анютины глазки); алтан зула сэсэг томо шад улаан үнгэтэй сэсэгтэй тибһэтэ ургамал (тюльпан): Нүхэр басаган Тамарань геолог нүхэртэйгѳѳ алтан зула сэсэг һажаалгаһан люстра барюулба (С. Доржиев); алтан хундага сэсэг алтан шара, улабар шара сэсэгтэй ургамал (златоцвет, ноготки); мүнхэ сэсэг алтан шара сэсэгтэй, хатахадаа удаан гоё hайханаар харагдадаг ургамал (бессмертник); намуу сэсэг үндэр эшэтэй, томо улаан дэльбэтэй таримал сэсэг (мак); улаалзай (гү, али h араана) сэсэг тибһэнэй түмһэн ба тэрэнэй сэсэг (л илия, сарана): Сэсэгүүд сооһоо илангаяа улаалзай сэсэгүүд илгаран, һайханаар үзэгдэдэг бэлэй (Ц. Шагжин); бамба сэсэг эшэдээ хадхууртай, хангал ехэтэй, улаан, сагаан, сайбар, улаабар, шара г.м. үнгэтэй сэсэгтэй ургамал (роза): Волгын баруун эрьедэ / Бамба сэсэгүүдэй шэбэнээн соо / Баарһан хүбүүн Аюша / Бусалтагүйгөөр унтана бшуу! (С. Ангабаев); уула сэсэг үндэр уулада ургадаг, шииг алдахагүйн тула дороhоо эльбээргэтэй, мүнгэлиг сагаан үнгэтэй сэсэгтэй ургамал (эдельвейс); хонхо сэсэг нэгэ һалаанда хэды хэды сагаан сэсэгтэй, һайхан үнэртэй, хонхон хэлбэритэй олон наһата үбһэлиг ургамал, пасхуур (колокольчик): Дунда хургаяа хүбэнгөөр орёожо, хонхо сэсэг шэнгихэнээр талхан сүгсэ углаад, Аламжа хурганайнгаа үзүүртэ гал асарба (Д. Батожабай); сэсэг ногоон саг соогоо, сэбэрхэн шарай залуудаа (Оньһ. ү.) хамаг юумэн болоһон сагтаа таарама (всему своё время); 2) сэсэглэхэ үе, хаhа (цвет); сэсэгээ гүбихэ сэсэглэжэ дүүрэхэ (отцветать): Үнгэ бүриин сэсэгүүдээр шэмэгдэһэн зүлгэ ногоотой горхоной эрьедэ, сэсэгээ гүбиһэн мойһоной эшэ доро хоюулан һуунад (Б. Санжин, Б. Дандарон).