СЭРЖЭМ

юум. н., хууш. монг. алтан ундан (архи гү, али наншад) 1) шаж. дайдын эзэдтэ үргэхэ архи, шэнгэн зүйл (с эржэм, общее название некоторых жидкостей – водка, спирт, молоко, чай, которыми совершается подношение для задабривания духов): Ушар иимэһээ буряад зондомнай сагаан эдеэн бүхы юумэнэй дээжэ, эгээл ехэ хүндэнь, нангин сэржэмынь болоно бшуу (Ц.-Ж. Жимбиев); сэржэм наншад дасанда хэрэг бүтээхэдэ хэрэглэгдэдэг архи (нанчид, водка, используемая в религиозном ритуале): – Яахашьегүй байнаш даа, сэдьхэл һанааешни сэбэрлэхын тулада сэржэм наншад үргэжэ үгэһүүб даа (Х. Намсараев); сэржэм үргэхэ (гү, али сасаха, бариха, дуһааха) дайдын эзэдтэ архи гү, али ондоо шэнгэн зүйл үргэхэ (подносить сэржэм брызганьем или опрыскиванием): «А » үзэг эрдэмэй дээжэ, аяга сай эдеэнэй дээжэ хадань шэнэ буусада бууһан хойноо тэрээгээр сэржэм үргэхэ хэрэгтэй (Ц.-Ж. Жимбиев); Холын аянда мордохынгоо урда, бурхандаа зальбаржа, эдеэнэйнгээ дээжэһээ сэржэм сасажа шүтэдэг, шэнэ гэр, бууса бариха болоо һаа, ламада зурхай зуруулжа гү, али шоо табюулжа, гэрэйнгээ табигдаха газар тэмдэглэдэг һэн (Ц. Шагжин); Уканчин сэржэм галда дуһаагаад, сайр кружка руу холшогонотор гоожуулаад, зүүн гарайнгаа нэрэгүй хургаар дэлхэйн дүрбэн зүг, найман хизаар руу сүршөөд, ама хүрэжэ, архи нэмээд, Ефимдээ һарбайба (С. Цырендоржиев); сэржэмэй архи дайдын эзэдтэ үргэхэ архи (водка для подношения духам): Тэрэ үеын шандагад үлэдэ табигдаһан үрмэ тоһо эдихэһээ гадна, сэржэмэй архишье уудаг байжа болоо бэшэ юм гү? (Д. Батожабай); дэбжэд сэржэм будд. найман зүгэй газарай эзэдтэ хэгдэдэг үргэл; энээниие лама үнгэргэдэг; бөө мүргэлһөө ороһон заншал (обряд сэржэм); 2) шэлж. архи (водка): Тиигэн гэһээнь би шэлдэг залуу наһаяа сэржэмэй охиндо дүргөөгөөб (Ц.-Д. Хамаев); хара сэржэм хара архи (водка): Ажалша бэрхэ аад, шэлтэй хара сэржэм харахадаа – арсадаггүйнь гэмшэлтэйл һэн (А. Жамбалдоржиев); сэржэм үргэхэ архи ууха (пить спирное): Теэд абгынгаа хүбүүнээр уулзахадаа, нэгэ бага сэржэм үргөөгүй аргагүй байгаа ха юм (Ц. Шагжин).