СЭЛМЭЭХЭ

үйлэ ү., идх. залог 1) ямар нэгэ юумэнһээ һалгааха, арилгаха, ямар нэгэ мэдэрэл гү, али байдалые тарааха, орьёлхыень болигохо (прекращать, прогонять какое-л. чувство, состояние): Дари эмгэйнгээ нарай хурьгыень эхэдэнь долёолгохо зуура Сэбжэдмаа тойрон хараашалжа байтараа, полиин захаар уруудажа ябаһан хүбүүе харахатаяа сасуу гунигтайхан шарайгаа гэнтэ сэлмээн, нюдэеэ баяртайгаар сабшалуулба (Д.-Д. Дугаров); хүлһөө сэлмээхэ хүлһөө хатааха, аршаха, хүлэрхэеэ болихо (дать поту просохнуть, остывать, вытирать пот): Моринһоо буужа, шалашаһан нюргаяа тэниилгээд, хүлһыень сэлмээхэ һанаатай эмээлээ абажа байхадаа, «абашни» гэһэн үгэһөө гансата һэргэгшэбэ (Ц.-Д. Хамаев); уйдхар гашуудалаа сэлмээхэ уй гашуудалаа тарааха (разгонять грусть, тоску); зүрхэ сэдьхэл сэлмээхэ зосоо уужам болгохо, тайдхаруулха, һанааень амаруулха (успокаивать): Тэдэнэй, мүн тэрэ тоодо Рабдан ахайншье, зүрхэ сэдьхэл сэлмээн жэгнэжэ ябаhан хүсэн гансахан тэрэ hүр жабхаланта аялга хүгжэм бэшэ байгаа гэжэ ойлгооб (В. Намсараев); сэдьхэлээ сэлмээхэ һанаагаа амарха, урма зориг орохо, зосоо уужам, тэнюун болохо (успокаиваться): Эсэстэнь хэлэхэдэ, юрэнь хаа-яа дуулан, сэдьхэлээ сэлмээжэ, ажабайдалаа шэмэглэжэ ябахада һайхан бэшэ гү? (Ц. Дагбаева); 2) шэлж. һэргээхэ, хүсэ оруулха, урмашуулха (отрезвлять, взбадривать): Бурган хиидэһэн арбагар саһад нюурта дуһал болон хайлажа, урал хасар гэжэгынүүлэн, үлэ мэдэг дааруулан сэлмээжэ, ехэл аятай һонин байна (Ч. Цыдендамбаев); үргэһэ нойр сэлмээхэ нойроо һэргэжэ тарааха, нойрмог байдалаа һэргээхэ (разгонять сон): Дуун үргэһэ нойр сэлмээжэ, элдэб һайхан бодол түрүүлжэ, сэдьхэлдэ байһан үни холыншье гуниг гомдол хоггүй болотор угаадаг ха юм (Ч. Цыдендамбаев); толгойгоо сэлмээхэ толгойгоо һэргээхэ, юумэ зүб руунь ойлгодог болохо (проветривать голову): Бадан сохюулһандаа дүнгеэшэг ябаһан толгойгоо сэлмээгээд, Мүнхын хажууда ерэжэ, тохоноглон хэбтээд, хүгжэмэй аялга дахан, мүн лэ гунигтай дуу дуулаба (Б. Санжин, Б. Дандарон).