СЭЛ I

шангадх. част. тон, хүсэд, гүйсэд, яла-сала (совершенно, ярко): Теэд бороогой һүүлээр хүнгэхэн далитай һэбшээндэ надхан гунхажа, сэлгеэ талын уужамда сэл тунгалаг шүүдэрээ мэлмэлзүүлэн һууһан хонхо сэсэгые ходолон абаад, малгайдаа хадхажархихада, һүүлдэнь хэды харамтай болошодог бэ? (Ц.-Д. Хамаев); сэл ногоон ноб ногоон, үдхэн ногоон, хара ногоон (тёмно-зелёный): Харин һүүлэй үедэ зарим хорёошо буруунуудынь ороод лэ, сэл ногоон үбһыень үлти һамна гэшхэхэнь багадаад, эбэрээрээ һээшэжэ үреэдэһэн байха (М. Осодоев); сэл хүхэ а) хүб хүхэ (ярко-синий): сэл хүхэ нюдэтэй басаган; б) һаруул ногоон – үбһэн тухай (светло-зелёный – о сене): Тиихэдээ тэрээндэ эдэ зонтой хамта ажаллахань, морёор тармуур жүдхүүлхэнь, энэ үбһэнэй сэл хүхэ үнгэ, хоншуу үнэрынь, һаршаганаанииньшье – барандаа һайхан (Ц.-Ж. Жимбиев); сэл сэгээхэн һаруул сэгээн, ялалзаһан сэгээн, сагаан хүхэ (ярко-голубой): Санджиин хоёр гарайнь альган сооһоо сэл сэгээхэн сэсэрдэһэнүүд унажа, ехэл хүсэтэйгөөр гоожон, хүнэг соо шааян адхаржа, бүлеэн, нялуун, тоһолиг һүмбэй хөөһэтэнэ (Ц.-Ж. Жимбиев); сэл хүйтэн мүльһэн хүйтэн, янгяа хүйтэн, сэб хүйтэн (совсем холодный): Энэ буртаг бүглүү шугы мододой тэг дундуур Хара-Шэбэр горхон шэл мэтэ сэбэрхэн сэл хүйтэн уһаараа харьялан урдажа, тойрон байһан шугы модонуудаа уһалан һэргээдэг (Ц. Шагжин); сэл хүрэшэхэ таһа хүрэшэхэ, ян хүрэшэхэ (совсем замёрзнуть).