САЙХА

үйлэ ү. 1) сагаанаар харагдаха, сайраха (белеть): Харин уһанай саада бэедэ, оройдоол гурба-дүрбэн метрэй газарта, далайн эрье мүльһөөрөө сайжа харагдаба (С. Доржиев); 2) хүхэ сагаан болохо, сайраха, сухииха, хубхииха (бледнеть – о цвете лица): Тиин шэг шарайнь нэгэ улайжа, нэгэ сайжа захалбал даа (М. Осодоев); 3) бууралтаха, үhөө сайраха, буурал болохо (се деть – о волосах): Нюдэ руунь сэхэ гэтэн, эдэ үсөөхэн жэлнүүдтэ эсэгынгээ үһэеэ сайжа, үбгэржэ, хэды зүдэршэһыень химгадаба (Ц.-Д. Хамаев); сайн алдаһан үһэн бууралтажа эхилhэн үhэн (полуседые волосы); толгойгоо сайшанхай толгой сагаан, буурал үhэтэй (убелённый сединами); нарбаа сайха наһатайшаг боложо, ажабайдал гээшые мэдэхэ болохо, наhаа эдихэ (становиться великовозрастным): Нарбаа сайжа, ная гараашье һаа, хүл хүнгэн, хөөрүү шогтой хүн һэн (Ц.-Д. Хамаев); 4) гэгээ орохо, гэгээрхэ, һаруул болохо, үүр сайха (светать, рассветать): Мүрэнэй зүүн эрьеэр зурыhан, баруун таладаа эгсэ үндэр хабсагай хадын дээгүүр тэнгэриин зүүн хаяа толотон сайжа эхилэнхэй (Г.-Д. Дамбаев); үүр сайтар гэгээ оротор (до рассвета, до зари): Үнгэрөөшэ зун һаяхан сэсэгээ гүбеэд байһан мойһоной һөөг доро үүр сайтар хоюулан һуугаа бэлэй (Б. Санжин, Б. Дандарон); ◊ яһаа сайха наһа бараха, үхэхэ (умирать); яhа сайтар хүдэлхэ барг. шэнээгээ таhартар hүдэлхэ (работать до изнеможения); яhаа сайhан барг., үсѳѳн, хараал. хүнэй үхэхые хүсэһэн үгэнүүд байгаад, һүүлдэ мииншье адхамар, золиг гэһэн удхатайгаар хэрэглэгдэдэг болоһон байгаа (бранные слова, изначально желавшие смерти человеку, впоследствии используемые в значениях ‘негодяй, паршивец’): яһаа сайгаагүй эхэнэр шоодб. яһаа заараагүй, эхэ боложо үзөөгүй, түрөөгүй эхэнэр (женщина, не познавшая муки родов); ○ улайха гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.