САЙД I

юум. н. 1) түүх. бу ряад отогуудай зайһан, шүүлингэ, заһуул гэхэ мэтэнэрэй ниитэ нэрэнь (сайты, собирательное название родовых начальников: зайсанов, шуленг, засулов и др., составлявших так называемую степную аристократию): Харин табангуудай тайшаа байһан Охин, үзөөн отогой сайд Арьяа-багша болон хори буряадай олон хэргэмтэд бии (Б. Санжин, Б. Дандарон); буряад отогуудай сайд ноёд буряад отогуудай тайшаа, зайһан г.м. уг залгамжалан толгойлдог ноёд (сайты и нойоны бурятских родов): Шэнэ элшэн граф Биливин гадаада, дотоодын болон алба татариин хэрэгүүдые хэлсэхэеэ энэ үдэр буряадай сайд ноёдые уриһан байгаа (Б. Санжин, Б. Дандарон); 200 дүүшэтэ сайд 200 хүниие толгойлһон ноён. Алба татабари болон бусад хэрэгүүдые гуримшуулхын тула зарим отогуудай нүүдэг нютагууд 200 хүн аматай хэдэн газар хубаагдадаг байһан (сайт 200 душ); амбан сайд хитад-манжа засагай нютагай захиргаата түлѳѳлэгшэ ноён (амбань, генерал); 2) монг., түүх. ноён, аймагай, орон нютагай дээдэ албан тушаалтан, ахалагша, захирагша, даамал (чиновник; сановник, вельможа): Иигэжэ Ли Хун-чжан тэрэ үедэ императрица байһан Цысиин дүтэ найдалтай хүниинь болохоһоо гадна Богдо хаанай ордондо хүндэтэ сайдай нэгэн болоо һэн (Д. Батожабай); хушуунай сайд хушуунай түшэмэл, ноён (хошунный сайт, чиновник хошунного, княжеского управления); хуубиин сайд зүблэлэй ноён (амбань, советник); 3) ямар нэгэ яаманиие ударидаха эрхэтэй засагай газарай гэшүүн (министр, государственный чин): Буряад Уласай хүн зониие ниигэмэй талаар хамгаалгын сайд Та тьяна Быковагай хэлэһээр, энэ жэл гэр бүлын, инаг дуранай болон үнэн сэхэ хандасын үдэр бүри удхатайгаар тэмдэглэгдэжэ байна (Б. Балданов); юрэнхы сайд засагай газарай дарга (премьер-министр): Иимэ сэгнэлтэ Ородой Холбоото Уласай юрэнхы сайд Дмитрий Медведев ородой ахамад дээдэ һургуулинуудай хүтэлбэрилэгшэдтэй уулзахадаа табиһан байна (Буряад Y нэнһөө); тэргүүн сайд хууляар томилогдоһон засагай газарай жэнхэни албан тушаалтан, жэнхэни һайд (министр); болбосоролой ба эрдэм ухаанай яаманай сайд болбосорол ба эрдэм ухаанай хэрэгүүдые шиидхэдэг яаманиие ударидаха эрхэтэй засагай газарай гэшүүн (министр образования и науки): Буряад Уласай Болбосоролой бо лон эрдэм ухаанай яаманай сайд Ва лерий Поздняковой тэмдэглэһээр, уг залган, багшын ажал үри хүүгэдтээ дамжуулһан зон һуралсалаймнай һалбариин ёһотой омогорхол боло но (Б. Балданов); дид-сайд орлогшо һайд (вице-министр): Буряад Уласай барилгын ба гэр байрын ажахы шэнэлэлгын яаманай дид-сайд; элшэн сайд улас түрэеэ түлөөлжэ хари гүрэндэ һууха дипломат түлөөлэгшэдэй даргаар томилогдоһон хүн (посол): Бээжэн дээрэхи элшэн сайдуудай дунда аһан һайн моридые баридаг Англиин элшэн сайд юм (Д. Батожабай); сайд түшэмэлнүүд уласай хэргэмүүд, ноёдууд (государственные чины, чиновники); орлогшо сайд, сайдай орлогшо сайдай удаадахи албан тушаалтай хүн (заместитель м инистра).