САХЮУСАН

, һахюуһан юум. н. 1) шажаниие, һүмэ дасаниие, гэр бүлэ, тус-тус хүнүүдые болон газар дайдые хамгаалжа байдаг дошхон бурхан (божество-покровитель, защитник, гений-хранитель): Маха-Гала! Дошхоной дошхон, толгойнь үһэнэй орондо гал дүлэн, нюдэнэйнгөө харасаар шулуу шобто үрэмдэдэг, шүдэнэйнгөө хурсаар шэрэм булад таһа хазадаг сахюусан! (Д. Батожабай); сахюусан дасан (гү, али дуган) шажан мүргэлэй һургаалые сахижа байгшадта зорюулагдаһан үглөө бүриин хуралай үнгэргэгдэдэг дуган (дуган для молебнов, посвящённых хранителям веры): Ивалгын дасанай сахюусан дуган 1986 ондо баригдаһан юм; номын сахюусан буддын дасан, хиид бүхэн дошхон бурхадһаа өөрын нэгэн сахюуса һунган абаад. бусадта орходоо тэрэнээ үлүүсэ тахижа байдаг юм. Жэшээнь, Үргөөдэ тиимэ сахюусан Жамсаран, Эрдэни-зууда Гомбо-гүрэ, Галуута нуурай болон Ивалгын дасанда һама бурхан, Сүүгэл болон Эгэтын дасангуудта Шойжол, Агын болон Анаагай дасангуудта Жамсаран бурхан байһан, байһааршье (божества-хранители буддийской религии); сахюусануудаа тахюулха айл бүхэн намар гү, али үбэл, сагаан эдеэнэй дэлгэржэ, тоһо өөхэнэй элбэг дэлбэг болоод байхада, ламые залажа, далга абхуулдаг байһан. Тэрэнь юун бэ гэхэдэ, амгалан һуухые, эд зөөриеэ, адуу малаа арьбажуулхые гуйжа, сахюусандаа үргэл мүргэл хэдэг, жэл бүри тахюулдаг гуримтай байгаа (обряд жертвоприношения гениям-покровителям); сахюуса даллаха бөө ехээр айһан гү, али үбдэһэн үхибүүнэй һүнэһэ дуудаха. Энэ ёһолол үхибүүнэй айһан газарта хэгдэдэг байһан (обряд призывания души ребёнка, который испугался и заболел); 2) шаж. үбшэ хабша, уршаг аюул зайлуулха гэжэ хүзүүндээ зүүжэ ябадаг бурхан (талисман, амулет); гуу сахюусан уршаг аюул зайлуулха гэжэ хүзүүндээ зүүжэ ябадаг бурхан (ладанка, медальон).