САХИХА II

үйлэ ү. 1) харууһалха, хамгаалха, хадагалха (хранить, беречь, охранять): Дасан дугангуудай түүхэ бэшэгые сахиха, хадагалха талаар тэрэ туйлай ехэ ажал хэһэн намтартай (Б.-М. Жигжитов); сахин хамгаалга харууһалалга, харалга, гамналга (охрана): Тэрэшэлэн уран зохёолшод Байгал далайе сахин хамгаалгада эдэбхитэйгээр хабаадалсадаг (Н. Дамдинов); хамгаалан сахиха харууһалха, аршалха, гамнаха, үмөөрхэ, үмэглэхэ (защищать, хранить): Тэрэшни огородой, тарималай, ойн модоной набшаһа сохо хорхойһоо хамгаалан сахидаг хүнэй туһалагшад, ехэ туһатай амитад ха юм (Ч. Цыдендамбаев); хилэ сахиха хилэ хамгаалха (охранять границу): Тиимэ дээрэһээ Түбэд ороной хилэеэ хатуугаар сахиха ябадалые Хитадай Богдо хаан дэмжэдэг байһан юм (Д. Батожабай); ами сахижа ябаха хүниие алуулха аюулһаа хамгаалха, хамгаалан ябаха (служить телохранителем): Бароной ами сахижа ябаһан солдадуудай даамал офицер орожо, морин улаа бэлэн болоо гэжэ Туваан хамбада мэдээсэбэ (Д. Батожабай); вахта сахин байха вахта дээрэ нэгэ хоног соо һалангүй харууһалха (стоять на вахте); гэр байдалые сахиха гэрэй ажал хэхэ (следить за домашним хозяйством): Гэр байдалыем сахиха, угайдхадаа сайем шанаха хүгшэн хэрэгтэйл байба хаям, харин тиихэдэ хүн элдэбээр хэлсэхэ (С. Цырендоржиев); ◊ хара амияа сахиха хара амияа хараха, бэеһээ ондоо хүниие харахагүй (жить, заботясь только о себе): Арад зонойнгоо хэрэгэй орондо хара амияа сахиһан халтар үнэгэн гээшэ (Ж. Тумунов); нюур сахиха хэрэгтэй хүндѳѳ нилтаганаха, һаймһарха, нюдэ хараха (заискивать): Юрэнь үнэгэн гээшэ мэхэтэй, нюур сахидаг амитан юм, эгээл хүсэтэй, дошхон амнтадайшье хүл мүр төөрюулжэ шадаха (Б. Санжин, Б. Дандарон); улаан нюур сагаан шарай сахингүй али нэгэ тала баримталангүй, үнэниие баримталан (невзирая на лица); 2) хуули, ёһо гурим г.м. дүүргэхэ, наринаар баримталха, дагаха (блюсти, соблюдать): Гэртэ байгшад бодожо, бултааран гэдэргээ боложо, ерэгшэ аха хүниие урдуураа гаргажа хойморто һуулгаха ёһые урданай зон тон наряар сахидаг байһан (Л. Линховоин); журам сахиха шанга журамтай байха, журам эбдэхэгүй (соблюдать дисциплину): Номоо һайса үзэхэ, ханаглаха, журам сахиха гэхэ мэтээр суглаан дээрээ хөөрэлдөөшье һаа, классай юрэнхы байдал, ехэ хубилангүй, зандаа үлэбэ (К. Цыденов); моодо сахин хубсалха шэнэ маяг заншалаар хубсалха, гоёмсуу байха (одеваться по моде): Тэдэнэр ёһотойл моодо сахин хубсаланхай: сагаан һолоомон шляпатай, нюдэнэй хара шэлтэй, торгон шүхэр баринхай (Ц.-Ж. Жимбиев).