САХАРИГ

1. юум. н. 1) боолто, бүһэлүүр г.м. түхэреэн түхэлтэй юумэн, зэнгэрээ (обруч, обод, ободья у колёс): Наран Хорлын хэлэhэн үгэдэ үнэншэжэ, эхынгээ бэедэ гар хүрэнгүй сэхэ hуугаад, тэргын сахаригай булаһаа дээгүүр урдагша уhанай дээхэнүүр hанжуулhан хүлөө hэлгэлдүүлэн хүдэлгэнэ (Г.-Д. Дамбаев); сахариг матаха мөөрэй газаахи хубиие дугылгаха, түхэреэлхэ, нугылгаха (гнуть ободья); 2) тэргын мөөр (колесо, колёса телеги, поезда, автомобиля и т.д.): Хойноо адар томо түмэр хоёр сахаригтай, урдаа монсогор үргэн ганса сахаригтай машина мэлхэйн ябадалаар мухарижа, хүндэ тэдэ сахаригуудаараа хайр шулуунуудые даража жэгдэлнэ (Г.-Д. Дамбаев); 3) түхэреэн, хүреэ, гарьха, сүй (круг, кружок, кольцо): Түхэреэн сахариг шагтагалһан үүдэнэйнь барюул Синг хас байса доошонь хаялан, хашаагайнь хаалга гурба дахин наяргаба (Д. Батожабай); Матаруулһан хүзүүнэйнгээ дэлһэ бодхожорхёод, урда хойто хүл дээрээ һүрэжэ, булгижа байһан тэрэ азаргын нюрган түб түхэреэн сахариг боложо харагдаа һэн (Д. Батожабай); пеэшэнэй сахариг пеэшэнэй шэрэмэй түхэреэн (кольцо печи): Тэрэ зуһалангайнгаа гэртэ орон сасуу пеэшэнэйнгээ сахариг абажа, зомгооһоёо адхаад, сайнгаа горшоог табиба (Д. Эрдынеев); гал сахариг гал хүреэ (огненное кольцо); саг жэлэй сахариг сагай эрьелтэ (круговорот времени): Саг жэлэй сахариг сооһоо, / Саадынь холо түүхэ сооһоо / Сахилгаан үгэ бэдэрнэб (Д. Улзытуев); 4) хазаарай гарьха (шайба у поводьев): Хазаарай сахариг ханхинуулан / Колхоздоо бусажа ябахадаа… (Арадай дуунһаа); 5) үсөөн зээрэмхэй, түхэреэн сан (диск): – Үбһэеэ хуряажа абаһан хойноо дахин сабшалан руугаа уһаяа табина аабзат даа, – гэжэ хэлээд, түрүүлэгшэ гэнтэ телефонойнгоо трубка абажа, сахаригыень эрьюулбэ (Б. Мунгонов); 6) үсөөн мори хүллэхэдэ хэрэглэгдэдэг хуһан модо нугылган хэһэн хэрэгсэл, хумуудта гурбан ооһороор татагдан бэхилэгдэжэ, хоёр үзүүртэнь оглёобо холбодог хэрэгсэл, дугааг (дуга); 2. тэмд. н. түхэреэн, хүреэтэһэн, нюдөө үзүүрлэһэн (похожий на круг): Бадма абгай тэдэ хоёрой нюурнуудые муухай сахариг нюдөөр ээлжэлэн хараһанай һүүлдэ: … – Үнэн сэхэеэ хэлэхэ гү, али үгы байна гүт? Муу нохойнууд газари! – гэжэ бадашана (Х. Намсараев); Сахариг модонһоо саһан ороо (таабари, талха һагшаха); сахариг халааша хотируулга, түхэреэн болгожо бариһан талханай зүйл (калач).