СҮМЭ

, һүмэ юум. н. 1) шаж. шажанай уншалга, мүргэл хэдэг байшан (храм, церковь, кумирня): Сүмэнь газаа тээшээ гараһан гурбан галерейтэй, тэдэнһээнь үзэсхэлэн һайхан дүтын хаданууд, Бээжэн хотын заха үзүүр харагдана (Б. Санжин, Б. Дандарон); сүмэ хиид уншалга, мүргэл хэхэ байшан (монастырь); сүмэ дасангууд мүргэлэй байшангууд (храмы, кумирни); буддын (шажанай) сүмэ буддын шажанай мүргэл хэхэ байшан. Оросой хатан хаан Елизавета Петровна 1741 ондо шарын шажаниие мэдэржэ баталһан байна. Тэрэ гэһэнһээ хойшо түрүүн һэеы, һүүлээрнь модон, тииһээр шулуун сүмэнүүд эндэ баригдадаг болоо һэн. Олон дасанда гол сүмэһөө гадна, үшөө тус-тус бурхадта зорюулагдаһан бага сүмэ, дугангууд байдаг. Мүн ондоошье үүргэтэй сүмэ, дугангууд байдаг (буддийский храм, пагода); христиан сүмэ үнэн алдартын шажантанай мүргэлэй байшан (христианская церковь); лалын (шажанай) сүмэ лалын шажанай мүргэл хэхэ байшан (мечеть); католическа сүмэ католик шажанай мүргэлэй байшан (костёл); 2) дээдэ талаһаа хабхагтай багахан гонзогор хобто, хайрсаг, урдань гунгарбаагүй нүүдэлшэ айл иимэ сүмэ соо бурхад болон бурханай хэрэгсэлнүүдые хээд ябадаг байгаа. Гунгарбаа мүн лэ сүмэ гэжэ нэрлэгдэдэг байһан. Гадна гунгарбаа соо табяад байдаг, зосоонь дарамал гү, али шабараар бүтээһэн багахан бурханай дүрэ табяад байдаг нюур таладаа шэлтэй хайрсагхан (продолговатый ящик для хранения божков и религиозных принадлежностей; божница; небольшой ящичек с застеклённой дверцей для божков и танка): Сүмэ соогоо торгон жаншатай «Доржо жодбо», «Жадамба» гэхэ зэргын бурханай номуудаа хадагалаад байха; 3) гоё һайхан хэлбэритэй барилга, ордон (дворец); Ногоон сүмэ ордон Улаан-Баатарта Богдо-гээгэнэй зунай сагта байдаг ордон үргөө (Зелёный дворец, летняя резиденция Богдо-гэгэна в столице Монголии).