АЛЬГА(Н) I

н ) юум. н. 1) хүнэй гарай үзүүрэй дотор талын хабтага р хуби, гарай сарбуугай доошонхи хубиин дотор тала : Шинии альган минии альгантай ниилээд… / Мэдэрнэбди, бэе бэеынгээ дулаа. / Минии дулаа шинии сэдьхэл дулаасуулаа. / шинии дураар минии сэдьхэл hалбараа… ; альга һабар гар, альга хурган ; альганай хээ альган дээрэхи зурлаа : … гэр дотор альганай хээ арай гэжэ харагдамаар, бүрэг бараг болоод байба ; альганай шэнээн хэмжээгээрээ альгантай жэшэмэ : Хүл доромни альганай шэнээн табсан, басаганай табгайн багтаха зай байхагүй ; альга ташалган хоёр гарайнгаа альга бэе бэедэнь сохилго, дэлдэлгэ : Альга ташалган дээрэ дээрэһээ, хойно хойноһоо хүүен нэержэ, үндэр сагаан Соёлой ордонгые дахин дахин дорьбоон доһолгобо ; альга ташаха хоёр гарайнгаа альга сохихо : Адха һамар бэлэг абаһан таба наһатай үхибүүн шэнги, Доржо альга ташан баясажа, эсэгэеэ тойрон дэбхэрнэ ; альга хооһон гар хооһон, алга маахам, хооһоор ; ◊ альга дэлгэхэ а) гайхаха : Эдэнэй дунда Халзан хормойгоо шуужархинхай, тэдэн тээшэ хаража, альгаа дэлгэн: – Зай, хоёр аханар, юу бодожо һуунат? ; б) юумэ хэхэеэ болёод миин һуушаха, һал унаха : Директорынь үн ѳѳ хил хэлэдэгээ хэлээд, урдаһаань хооһон альгаяа дэлгэжэ һуу х а юм ; альгаа хабсараад һууха юумэ хэхэеэ болёод һууха : Юрэд ѳѳ , миин альгаа хабсараад hуужа байха саг бэшэ болобо гээшэ ха, – гэжэ Намсарай сэдьхэлдээ олон юумэ эрьюулжэ бодоно ; альган дээрэ байһандал элеэр, эли тодоор : Энээнэй оройһоо дайсанай позициие альган дээрэ байһандал хаража шадахаар бэшэ ; альган дээрэ тэнжээхэ ямбалан хүмүүжүүлхэ : Альган дээрээ тэнжээһэн, / Сэдьхэлым арюудхаһан, / Сагаан һайхан һанаатай / Ори ганса эжымни ; – Шамайе альган дээрээ үргэжэ хүн болгоод, хүл дээрэш бодхоо гоо б ; альгандаал адляар ехэ һайнаар, тодорхой наряар, ёһотойгоор : – Харагтылши, энэшни аймагаа альгандаал адляар танидаг лэ, – гэжэ бинь ама хахалбаб ; 2) альгадалга, альгаар сохилго : – Хамаагүй, эхын хараал – юр ѳѳ л, эсэгын альган – адис болодог гэжэ манай зон хэлсэдэг юм, – гээд, Тогоошо басаганай урдаһаа энеэбхилбэ ; альга эдихэ альгаар сохюулха, альгадуулха : Эдэ үгэнүүдэйнгээ түл ѳѳ эсэгэһээ һайншаг альга эдеэд, харбаһан һомон шэнгеэр, хүбүүн гэрһээ гүйн гараба ; альган тараг альгадалга : Тэрэнэйнгээ түл ѳѳ эжыһээ альган тараг һайсал хүртэгдэһэн байха ; Дэмы бэшэ альган шаанги эдюулээшье һаа, … заахашье та дайраагүйт ; 3) тушаагай малай хүл орёожо шагталагдадаг хубинь .