АЛДАХА

1. үйлэ ү. 1) үгы болгохо, гээхэ , хаяха , һалаха : Хэлэһэнээ хээрэ гээжэ, һанаһанаа һалхинда алдажа болохогүй байна ; атанханаа алдаха уур сухал, гани галзуу болохо : Арай ябаһан ахир тахир амитад гэһэншни бүри атанханаа алдан мүргэлдэнэл ; оромоо алдаха аашалха : Минии Гармын оролдожо абаагүй хада, Табданшни мүн ѳѳ шье болотор оромоо алдажа ябаха һэн ; тоолхоо алдаха элдэбээр аашалха , тоолхогүйг ѳѳ р байха : Тоолхоо о лдан ябангүй, / Энэ тэрэ наадандаа эбтэй сэнгээд ябаял ; эжэ эх ие э алдаха һайнаар байхагүй , гуримаа алдаха : Эжэ эх и еэ алдаһан, хажуугаар яагаа хашартай, хангираад һалахагүй тогоон гээшэб ; ама алдаха тангариглаха , томо томоор дуугарха : Тархимни таһараг, би сүл ѳѳ лжэ шадахаб! – гэжэ ама алдаба ; зүг шэгээ алдаха т ѳѳ рихэ : Хүжэ аад, шэгүү үдхэн ой соо зүг шэгээ алдахань тон бэлэн юм гэжэ ангуушадай х ѳѳ рэлдэдэгые нэгэнтэ бэшэ дуулаһа н аа һанаандаа оруулба ; зүрхэ алдаха а) шиидэжэ ядаха : Хоюулан сайлажа hуухадаа Хорло юуб даа хэлэхэ гээд, зүрхэ алдана, хайрлаhан харасаар Лодониие хараад абана ; б) баруун бур. залхуурха : Ехээр зүрхэ алдааш хадаа бодожо ерэбэ ; хүл алдаха х ѳѳ рсэгэнэхэ, хүлгэхэ, тэбдэхэ, hабандаха, мэгдэхэ : Матрёна Ивановна тэрэ дары хүл алдан, нэгэ бишыхан стол дээрээ хүндын эдеэ бэлдэнэ ; мүр улаяа алдаха буруу ябадал хэхэ : Хаа-яа эдэшни мүр улаяа алдахаяа һанана даа ; ухаа алдаха , мэдээ ухаа алдаха мэгдэхэ, хүлгэхэ, сошомоор, аюултай гү, али баяртай юумэндэ зүрх ѳѳ хүдэлхэ : Хүбүүнэй хүдэр гарта ороһон басаган ухаа мэдээгээ алдан, хоёр хүл ѳѳ нэрэ һурагүй хүдэлгэн, һ ѳѳ рг ѳѳ газарта бууха гэжэ оролдоно ; Шобдог лама ухаа алдан, газарта хэбтэн тооной, бурханда һүгэдэнэ ; мэдээ алдаха а) мэдээгээ табиха , харанхадаха, харанхалха : Би тиимэ булай юумэ түрүүшынхиеэ хараһандаа зэбүүсэхын ехээр зэбүүсэжэ, бушуу түргэн шорой малтаад, мэдээ алданхай басагые нүхэнһ ѳѳ гаргабаб ; б) мэгдэхэ, хүлгэхэ, сошомоор, аюултай гү, али баяртай юумэндэ зүрх ѳѳ хүдэлхэ : Айһан тэбдэһэн эхэнь хүбүүн дээрээ мэдээ алдан бүхэлзэнэ ; нойр алдаха дутуу унтаха, хэм соогоо унтангүй байха, үргэһэгүй ябаха : Нойр алдаһан янзатай, боодолоо түшэн һажажашье байха хүнүүд байна ; Тарилга, хуряалгын халуун хаһада Найданов үргэһэ нойроо алдатараа ябадаг, зүдэршэдэг ; тамираа алдаха , тамир шэнээгээ алдаха шадалгүй болохо, бэе һуларха : Үринэр ѳѳ дэгжээжэ, тамираа алдаһан эхэ шубуун намарай шуурганда тэсэнгүй унаа ха гү? ; …хэды шэнээн тамир шэнээгээ алдаһан байгааб даа ; хээли алдаха , шарайгаа алдаха муураха, тураха : « Ябаһан хүн яһа зууха, хэбтэһэн хүн хээли алдаха » гэжэ зон дэмы хэлсэдэггүй ; Үбгэж ѳѳ л мүн ѳѳ л гэнтэ үтэлшэһэн, һахал һамбай болошоһон, шэг шарай алдаһан юумэ харагдаба ; үнгэ зүһэ алдаха хүхэ сагаан болохо, шарайгаа сухиилгаха : Залмын үнгэ зүһэ алдаһан нюур айһандаа бүришье һаа хухигар хүхэ болошоод, омголтоһон уралынь жэжэхэнээр шэшэргэнэн байба ; тэсэбэриеэ алдаха тэсэхэеэ болихо : Хаана, хаана ябанаб?! – гэжэ Толя тэсэбэриеэ алдан хашхарба ; этигэл алдаха ү нэншэх ѳѳ болихо , этигэхэгүй : Зүг ѳѳ р үнэн газаа гарашоод ябахадаа, ѳѳ рынг ѳѳ энэ тон гэмгүйдэ этигэлээ алдажа, айдаһаниинь хүрэшэбэ ; Тиигээд эзэн хаандаа этигэл һүзэг ѳѳ алдажа, мүн ѳѳ үйм ѳѳ татажа байһан хубисхалшадһаа хирэ тооһо халдаһан … ; үнэ сэнгээ алдаха хямдарха, үнэгүй болохо : Үнэ сэнгээ алдажа, хэрэггүй болоһон мориёо бэеһээ холодхохые оролдоһон эзэниинь морин тээрмын эзэндэ тэрэнээ худалдаһан юм ; ши и сага а алдаха сэл. шэшэхэ : …Харин ши и сага а алдаад харайшана һэн ; 2) унагааха, бариһанаа табиха : Энэ үедэ газааһаа поднос дээрэ стакантай сай баряад орожо ябаһан солдат, гэнэдэжэ подносоо газарта алдана ; үгэ алдаха а) дуугарха : Тиимэ бэшэ һаань гү даа! – гэхэдэнь, хараса соонь галхан үзэгд ѳѳ д, тэрэ дары унтаржа, тэрэ аалиханаар үгэ алдаба ; б) шэлж. ойлгомторгүй нюуса юумэ хэлэхэ : Үгы даа, тиигэжэл үгэ алдахагүйб, һи-һи ; һанаа алдаха амяа татаад, агаарынь һ ѳѳ ргэнь гаргаха , шуухирха : Тэндэ һууһан эхэнэрнүүд хүнд ѳѳ р һанаа алдаад, нэгэ зариманиинь һугшаралдаһаар булта гаража ошобод ; Мүн һургуулиин газаахи таримал хуһадай набша, мүшэрнүүд соогуур бусайдалдаһан һалхин һанаа алдан уйлана ; ◊ унгаһа алдаха шэнэх., яряан. тэнэг юумэ хэлэхэ : Бү унгаһа алда! ; 3) эндүүрхэ, бодолгүйг ѳѳ р аашалха : Ой, шимни алдажа байна гүш, юундэ дүрбэн хүндэ бэлдэнэш? Али үш ѳѳ айлшан ерэхэ юм гү? ; алдаха эндэхэ алдуу эндүү гаргаха : Энэ гайхалтай ухаатай нохой юм. Хүнэй тамир юрэд ѳѳ алдаха эндэхэгүй ; алдадаг эндэдэггүй эндүүр дэггүй : Галдан бухгалтер оройдоо алдадаг эндэдэггүй, бэрхэл хүн гээшэ һэн ; 4) тудахагүй, онохогүй : Ши, хүбүүн, һугаһаань нэгэ һ ѳѳ м зүүн тээшэнь алдааш ; Алдахань олон, онохо нэгэн ; 5 ) шүүгдэхэ, боосо о ндо илагдаха : Батын тэрэнииень шүүжэрхихэдэнь, эрхирэгэйхид хоролхожо, алдаһан мүнгэнһ ѳѳ нь бусаалта эриһэн юм ; боосоогоо алдаха боосолдоод шүүгдэхэ : Бальчин Чагдуровичта боосоогоо алдаа һэн хойноо, түрүүшынгээ баазые үүлтэртэ фермэ дээрэ барюулха болоол даа ; 2. ниил. деепр ичасти тай бүрид эмэл үгэ бии бол голсодог ; алан түлэн алдаха харааха, сохихо, үйлынь хэхэ : Галша үбгэн Дари хүгшэн хоёр арюухан Должодоо алан түлэн алдажа, арай амиды орхёо юм аабза ; үхэн түрэн алдаха ехээр зобохо, үх ѳѳ гүйхэн байха : …хамар аман хоёроороо шуһа хаяжа, үхэн түрэн алдажа ябабаб ; үхэн алдаха үхэхын наагуур болохо, үхэлэй эрмэг дээрэ байһанаа мултарха : Бадма-Доржомни нилээдгүй ехээр галдуулһан байжа, шүүд үхэн алдаад, үхэхэ үйлэгүй байһандаа зобожо тулижа эдэгээ агша бэлэй ; унан алдаха тэнсүүригүй болохо, унахын наагуур болохо : Гомбо үргэн ута хормойгоо гэшхэжэ, алхам бүхэнд ѳѳ торожо унан алдана ; унтан алдаха һажаха, дуураха, унтахын наагуур болохо : – Унтан алдажа хэбтэбэлби: эсээ сусаа байнаб, – гэжэ Радна хажуугаараа таамаг тэмтэрэн, алшуур гааһаа бэдэрнэ ; уйлан алдаха уйлахаяа, бархирхаяа һанаха : … залуу эхэнэр дошхон үнеэгээ хабидаха уяхаяа аягүйрхэжэ һууһаар тэрээндээ хүл ѳѳ гэшхүүлээд, шүүд уйлан алдабашье, шүдэеэ хам зуугаа һэн ; айн алдаха айн татаха, залд гэхэ, айгаад абаха ; зүнтэглэн алдаһан зүнтэглэжэ байһан, үндэр наһанһаа боложо ухаагаа һамуурһан ; 3 . ханд. түх. хэрэгл эгдэхэ дээ ямар нэгэн үйлын бүтэхэгүйе харуулдаг шортоо, хаанаһаа ; Намай диилэхэеэ алдаг саашаа!