ТЭЭРМЭ

юум. н. 1) таряае талхан болгожо татаха хэрэгсэл, түхеэрэлгэ (мельница): Тээрмэ соо ороходонь, эршэгэнэн эрьелдэн байһан валик сахаригуудай нидрээтэй түшэгэнөөн нэшэгэнээнэй дунда сагаан гурил болошоһон хүдэлмэришэд дорюун шангаар … эндэ тэндэһээнь дуугаралдана (Ц. Дон); гар тээрмэ гараар эрьюулжэ таряае талхан болгохо хэрэгсэл (ручная мельница): Елытэр угаагдаһан орооһоёо пеэшэн дээрэ хатаагаад, гар тээрмэдэ оруулжа низалхатайнь хамта эжынь шэрэм тогоон соо забарууха шанаадхидаг (М. Осодоев); морин тээрмэ мориной хүсөөр эрьюулжэ таряа низалжа бутаруулдаг түхеэрэлгэ (мельница, приводившаяся в движение лошадьми, конной тягой, с конным проводом): Ута аргамжатай хомууд хүзүүндэнь углаад, үглөөнэй наранһаа үдэшэ болотор морин тээрмэ тойруулдаг шэнэ эзэниинь энэ мориной нюдыень боожо ерээд, хараал табин, араһаань ташуурдадаг һэн (Д. Батожабай); hалхин тээрмэ һалхинай хүсөөр талха татаха хэрэгсэл (ветряная мельница): Үндэр толгойн оройдо ородуудай бариһан һалхин тээрмын далинуудаараа аалиханаар даллахань тэнгэриин тэлэг тушаа элихэн харагдана (Б. Санжин, Б. Дандарон); уhан тээрмэ уһанай хүсөөр талха татаха хэрэгсэл (водяная мельница): Ушар юуб гэхэдэ, хоёр жэлэй саана Үлеэ горхоной зүүн һалаае Хара-Бэлшэр тушаа хаажа, уһан тээрмэ барюулаа һэн (М. Осодоев); зайн галай тээрмэ зайн галай хүсөөр талха татаха хэрэгсэл (электрическая мельница); кофиин тээрмэ кофе бутаруулха хэрэгсэл (кофемолка); тээрмын эзэн таряае талхан болгожо татаха хэрэгсэлые хүдэлгэдэг хүн (мельник): Харин Сада ахайнда мүнөөхи тээрмын эзэн ород ходо айлшалжа ерэдэг, тэрээнтэйгээ хоюулан һуужа, архи уудаг ха юм (Ц. Шагжин); тээрмэ мэтээр эрьехэ, тэргэ мэтээр дэншэхэ саг үргэлжэ сүлөөгүй байха (≈ вертеться как белка в колесе); 2) алайр, боох., үнгэ үрэдэг, жэгдэлдэг, хурсадхадаг шэрүүн шулуун гү, али хатуу түмэр зэмсэг, тошыло (точило).