ТААХА

үйлэ ү. 1) тайлбарииень олохо, зүб харюу үгэхэ (отгадывать, разгадывать): Балта таабай хэд юуд байһыень гансата таажа, һэргэг болоодхибо (М. Осодоев); таабари тааха таабарида зүб харюу үгэхэ (отгадывать загадку): – Һэ, таабари, таабари. Би шинии таабари бултыень таахаб, – гэнэ Доржо (Ч. Цыдендамбаев); нюуса тааха далда юумые эли болгохо, ушарыень мэдэхэ (разгадывать тайну): Анчин энээхэн нюуса таажа шадахагүй байһандаа бэеэ зэмэлдэг (Д. Эрдынеев); таажа мэдэхэ (гү, али ойлгохо) удха узуурыень, ушар шалтагааень мэдэхэ абаха, ойлгожорхихо (догадаться): Сэхыень хэлэбэгүй гэжэ энэ хүн һэжэглэбэ гэжэ Фридрих Иванович зүбөөр таажа мэдэбэ (Ч. Цыдендамбаев); Полевой станайхидай нэгэн-хоёрынь лэ тэрэнэй хайшаа зорихоёо байһые тухайлжа, таажа ойлгоно (Ц.-Д. Хамаев); таажа мэдэрхэ ямар нэгэ юумэнэй удхыень ойлгохо (догадываться, понять смысл, уяснить характер кого-л., чего-л.): Таниин нюдэнэй юундэшьеб үлэ мэдэг бодолгото болоһыень, мүн тэрэ мүртөө аягүйрхэн ербэдэһыень Доржо таажа мэдэрбэ (Ч. Цыдендамбаев); 2) багсааха, багсаамжалха, тухайлха, тухайламжа хэлэхэ, бараглаха, мэдэхэгүй юумые өөрын бодолоор бараглажа үнэндэ тааруулха (гадать, строить предположения): Хэнэй һүрэг байһые геологууд таажа, дахин холын түүдэгэй утаагаар, тэндэ хэнэй байһанаар һонирхохоёо болибод (Д.-Д. Дугаров); таажа бодохо тухайлха, багсааха, дүтэрхы бодохо (предполагать): Тугаар һаяхан гүйлдэжэ үнгэрһэн хоёр хүн энэ эхэнэрые тонохо һанаатай хадхаһан аад, хүнэй ябахые хараад, орхижо ошоһон хулиганууд байба ха юм гэжэ агроном таажа бодоно (Ц. Дон).