СЭЭЛ

1. юум. н. 1) уһа мүрэн соохи гүнзэгы нүхэн (омут, пучина, глубь): Басаганай нюргаар хүйтэ даашаба: гэнтын аюулай ушарбал, энэ доронь ногообтор хүхэ шэлдэл ялалзагша оёоргүй сээл руу шэнгэшэхэ гээшэ гүбди? (С. Цырендоржиев); Сээл – далайда, сэсэн – эрдэмтэдэ (Оньһ. ү.); ◊ дайнай харанхы сээл руу оруулха дайн дажарта оруулха (ввергать в пучину войны); 2) шэлж. сэлюун, элдин уужам дайда, заха хизааргүй юумэн, уудам (просторы): Тохорюунууд огторгойн хүхэ сээл соо шэнгэшэбэд (С. Цырендоржиев); Сэлэнгэ гэжэ мүрэн сээл Байгалда оронол; 2. элирх. үүргээр хэрэгл. гүнзэгы, оёоргүй (бездонный): Теэд мүн лэ урдаһаань гэтэшоод һууһан хоёр бишыханууд, аб адлиханууд, шанаагаараа энеэдэһэ хүрэмэ үргэн, пүлсэгэр нюуртай хүнүүдһээ бэшэ юумэ басагаай энэ гүнзэгы, сээл хара нюдэд соо хаража шадабагүй (К. Цыденов); Сээл нүхэн, сэсэн тарбаган (таабари, гэр, хүн); сээл хүхэ тэнгэри хизааргүй уужам хүхэ огторгой, тэнгэриин уудам (бездонное синее небо): Сээл хүхэ тэнгэреэр бамбагар сагаан үүлэд тала дайдаар һүүдэрээ дахуулан, аалиханаар үлгыдүүлэн, хөөбэлзэн, зүүн зүг руу үлэ мэдэг һамарнад (С. Цырендоржиев); сээл хүхэ нюдэн нюдэеэ һалгаахын аргагүй гүнзэгы хүхэ нюдэн (бездонные голубые глаза): Харин ута үмдэтэ ород басаганиинь Бизьяа үбгэн руу сээл хүхэ нюдэеэ ехэ болгон хараад, һүүлээрнь Банзаракцаев өөдэ уриханаар миһэрэн, юуб даа ойлгуулан хэлэбэ (С. Цырендоржиев).