СЭРЭГ

1. юум. н. 1) гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнүүд, мүн тэдэнэй хубинь (войско, армия): Дайсанай хамгаалгын түрүү шугам эмниг адуунда бута дарагдаһан үмхи шүргэ мэтэ нэмхын унажа, советскэ сэрэгүүд бата жагсаалаар ойн шушуурые шэглэн шуумайба (Ж. Тумунов); морин сэрэг а) байлдахада ба ябахада мори хэрэглэдэг гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнүүдэй түрэл (кавалерия): Бүри дүшэн онһоо ехэ хүбүүниинь Улаан Армиин морин сэрэгтэ Москва шадар алба хэдэг һэн (В. Гармаев); б) байлдахада ба ябахада мори хэрэглэдэг хүн (кавалерист): Хитад морито сэрэг үрин тарин гэһэн зөөдэлшэдые тала дайдаар намнабашье, хулһан соо хоргодоһон Шэлдэйе обёороогүй һэн (Б. Санжин, Б. Дандарон); ябаган сэрэг а) мори хэрэглэнгүй ябагаар байлдадаг гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнүүдэй түрэл (пехота): Ябаган сэрэгэй хоорондуур тэдэнһээ хожомдонгүй пушкануудые шэрэһэн морид бүхы гүйдэлөөрөө харайлдана (Ж. Тумунов); б) мори хэрэглэнгүй ябагаар байлдадаг хүн (пехотинец): Тиин хэрэмэй түб хаалгаар тэдэнэй ороходонь, ханын захаар жэрылдэн жагсажа байһан ябаган ба морито сэрэгүүд элшэниие харахалаараа, хэнгэрэгүүдые наярган, дааган буунуудаар буудаба (Б. Санжин, Б. Дандарон); далайн ябаган сэрэг далайһаа буужа дайлалдаха, уһан сэрэгэй базанууд, эрье дээрэхи шухала газарнуудые хамагаалхын тула бэлдэгдэһэн гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнүүдэй түрэл (морская пехота); ракетнэ сэрэгүүд гол түлэб ракетнэ буу зэбсэгтэй гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнүүдэй түрэл (ракетные войска): Хорёодхон наhандаа ямаршье сэрэгэй техникэ хараагүй басаган ракетнэ сэрэгтэ эльгээгдэжэ, 2-дохи шатын связист-радистаар ябаа (С. Логинова); танкова сэрэг танкаар зэбсэглэгдэһэн ябаган сэрэгэй хуби (танковые войска); арын сэрэг гол хүсэнүүдые араһаа хамагаалха үүргэтэй сэрэгэй хуби (арьергард): Аянай холые зорин ябагша / Ангир шубууд хөөрхы. / Арын сэрэгтэ татуулан гарагша / Абын хүбүүд хөөрхы (Д. Улзытуев); манлай сэрэг дайсанай хүсэнэй байһан газарыень тагнажа мэдэхэ үүргэтэй түрүүлжэ ябаһан сэрэгэй бүлэг, түрүү манлай (авангард); жагсаалта сэрэг саг үргэлжэ байдаг сэрэг (линейные, регулярные войска); нюуса сэрэг отолгодо һууһан зэбсэгтэ хүсэнүүд (скрытое в засаде войско); нэмэлтэ сэрэг бусад хубинуудые дэмжэхэ, шангадхахын тула гаргагдаһан зэбсэгтэ хүсэнүүд (подкрепление); эзэмдэлгын сэрэг булимтаран эзэмшэлэгшэдэй зэбсэгтэ хүсэнүүд (оккупационные войска); харуул сэрэг юумэ хамгаалжа, һахижа байһан буу зэбсэгтэй бүлэг хүнүүд, һахюул (застава, сторожевой отряд): Тэрэ хүүргэ дээрэ саг үргэлжэ харуул табяатай байдаг аад, юундэшьеб мүнөөдэр харуул сэрэг харагдабагүй (Д. Батожабай); хилын харуул сэрэг хилэ хамгаалжа, һахижа байһан буу зэбсэгтэй бүлэг хүнүүд (погранзастава): Монгол – Холбоотын гүрэнэй хилэ зубшан, хилын харуул сэрэг эмхидхэгдэжэ, хилэ хаагдаа һэн (Б.-Б. Намсарайн); сэрэгтэ татаха дайнай үеэр нөөсэдэ байһан сэрэгэй албанай уялгатай зониие дуудажа суглуулха (мобилизовать, призывать в армию): Тиимэ дээрэһээ таби шахуу наһатаниие сэрэгтэ татажа байһан хэсүү бэрхэ саг арад зоной хүзүүн дээрэ буужа байба (Х. Намсараев); сэрэгтэ таталга дайнай үеэр нөөсэдэ байһан сэрэгэй албанай уялгатай зониие дуудажа суглуулга (мобилизация): Оросой Уласта зарим хубиин сэрэгтэ таталга сентябриин 21-дэ соносхогдожо, сэрэгэй уялгатай 300 мянган хүн хабаадуулагдахаар хараалагдана (Д. Базарова); сэрэг тараалга зэбсэгтэ хүсэнүүдэй амгалан байдалда ороһоной һүүлээр албанһаа сүлөөлэлгэ (демобилизация, роспуск армии); сэрэгээр бүһэлхэ бэхилэгдэһэн газарые эзэлэн абахын тула зэбсэгтэ хүсэнүүдээр тойруулха (осаждать): Тэдэ добуунууд хадаа анха түрүүн манжануудай Бээжэн хотые сэрэгээр бүһэлөөд байхада, гал түлихэ гэжэ бэлэдхэһэн шулуун нүүрһэн юм (Д. Батожабай); сэрэгээр эзэлхэ буламтаран абаха, эзэлэн абаха (занимать войсками, оккупировать); сэрэг суур а) зэбсэгтэ хүсэнүүд (войска, воины): Гүнжэ Ногоон дангина басагаа Түбэдэй хаанда мордохуулхадаа, Уран-Тангаригай удаалагша хүндэ тушаажа үгөөд, сэрэг сууртайнь үдэшэбэ ха (А. Шадаев); б) хүнүүдэй гү, али гүрэнүүдэй хоорондохи зэбсэгтэ тэмсэл (война): – Дөө, тиигээд лэ сэрэг суур болоо, танай эсэгэ колхозойнгоо эрэшүүлтэй хамта дайнда мордоо (Ц.-Ж. Жимбиев); 2) зэбсэгтэ хүсэнүүдтэ алба хаагша (воин): Түшэгүүн хорёод сэрэгтэеэ үсэгэлдэр үдэшэ нютагаа ябаа (Б. Санжин, Б. Дандарон); арбан мянган сэрэг арбан мянган зэбсэгтэ хүсэнүүдтэ алба хаагша (десять тысяч воинов): Тэрэнэй хажуугаар саанаһаань Синьцзянһаа баһа арбан мянган сэрэг наашаа, Хобдо шэглэн хүдэлбэ гэжэ мэдээсэл ерэнхэй (С. Норжимаев); хүлһэнэй сэрэг зэбсэгтэ хүсэнүүдтэ мүнгөөр алба хаадаг хүн (наёмник, наймит); 3) үсөөн зэбсэгтэ тулалдаан, алалсаан хюдалсаан (война); сэрэг дайн зэбсэгтэ тулалдаан, алалсаан хюдалсаан (война): Энэ болбол солдадуудай сэрэг дайнһаа хашаржа, ноёдоо харахашье дурагүй болоһон, хатуу шанга ноёдтоёо харанхы бүглүү газарта уулзашоо һаа, халтад гэбэл, бэе бэеэ хайрлалсадаггүй болоһон үе байгаа (Х. Намсараев); сэрэгтэ мордохо (гү, али ошохо) дайнда мордохо, зэбсэгтэ тулалдаанда оролсохоёо ошохо (отправляться на войну): Манай Санагаһаа сэрэгтэ мордоһон хоёр зуун табяад шахуу эрэшүүлэй хахадыншье дайнда ороогүй (Б. Шойдоков); Занданайнгаа сэрэгтэ ошоходонь, нэгэ хундага ууһанаа һанана (Ц.-Ж. Жимбиев); сэрэг хэхэ дайлалдаха, тулалдаха (вести войну); ○ дайн гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2. тэмд. н. сэрэгтэ хабаатай (военный): сэрэг зон.