СЭРГЭ

юум. н. 1) мори уядаг зоомол модон (коновязь): Доржо үбгэнэй гэрэйнь туд урда гурбан шэнэ сэргэ зоогоотой, мүн гэрэйнь зүүн хойно хоёр шэнэ сэргэ зоогоотой байна (Х. Намсараев); Сэргын үзүүртэ сэгээхэн мүльһэн (таабари, хюмһан); сэргэдэ (гү, али сэргэhээ) уяха мориной холо ябахагүйн тула тусхай модондо ооhороор хүрмэхэ (привязывать к коновязи): Шоён гаража, томоотойгоор Кузнецов Моходой хоёртой мэндэшэлэлдээд, тодожо абан, моридынь сэргэдээ уяба (А. Ангархаев); Мүнөөхил газартаа ябажа байһан харуулшан Мүнхые харахадаа, сэргэһээ уяатай байһан морин тээшэ абяагүйгөөр зангаба (Б. Санжин, Б. Дандарон); сэргэ бодхоохо түрын урда үдэр хүбүүнэй гэрэй газаа хоёр гү, али гурбан сэргэ зоохо (ставить коновязь у дома жениха); хуhан сэргэ хуhа модоор хэhэн мори уяха бахана (берёзовая коновязь): Иихыень хүлеэжэ байһан юумэдэл, Гатаб эмээл дээрэһээ һанаа амархан буугаад, хуһан сэргэдэ дахинаа уяжархиха (Б. Мунгонов); сэргэһээшни улаа бү һалаг! хурим дээрэ ходо айлшад ерэжэ байхые юрөөhэн үгэ (да не отлучаются от коновязи твоей лошади!); сэргэ тойрохо а) мори уядаг зоомол модо тойроод зогсохо, унаха (окружать коновязь): Айлшадай олоороо буудаг айл байгаа: сэргыень тойроод мориной туруунда сабшагдаһан хонхор-ёнхорнууд мүнөөшье болотор бии (Ч. Цыдендамбаев); б) урданай нааданай нэрэ (название старинной игры); 2) будд. бурханай шудхамал гү, али хүрэглэһэн дүрсэ (литое или скульптурное изваяние бурхана, статуэтка); сэргэ бурхан зэд, сад, хүрэл гэхэ мэтэ үнгэтэ түмэрөөр, мүн шабараар бүтээгдэһэн, һуугаад, зогсоод байһан бурханай дүрэ (статуэтка божка): Уданшьегүй Бадан бурхан багшын алталмал багашаг хүрэг, мүнгэн наһата, сүгсэнүүдые асараад, эсэгынгээ заабаряар шэрээ дээрэ сэргэ бурханай урда тахил табяад, зула бадаруулаа (Б. Санжин, Б. Дандарон).