СЭЛИХЭ

үйлэ ү. 1) хаалтатай юумэ үргэнөөр нээхэ, онгойлгохо, ангайлгаха, һэхэхэ, тайлаха (открывать, распахивать): Энэ үедэ буряад хүбүүниинь дээрэхи дахаяа сэлижэ, Аюушые, удаань Сибирцевые гайхангяар хараба (Д.-Д. Дугаров); үүдэ сэлихэ үүдэ үргэнөөр нээхэ (распахивать дверь): Гэрэй эзэн басаган оронһоо нюсэгөөр гүйжэ бодоод, үүдэеэ сэлиһэн бэеэрээ, хүйтэн уурал соо зогсон, харанхы руу ооглобо (Ц.-Ж. Жимбиев); сонхо сэлихэ сонхын рамануудые ехээр нээхэ (распахивать окно): Гэртэхидэйнгээ столһоо бодохые хүлеэнгүй, Татьяна Алексеевна өөрынгөө таһалгада ошожо, сонхоёо сэлибэ (Ч. Цыдендамбаев); сээжэеэ (гү, али үбсүүгээ, энгэрээ) сэлихэ хүзүүнэй тобшоёо тайлажа энгэрээ һэхэхэ (распахивать грудь на одежде): Насаг нюрган дээрээ хэбтээд, сээжэеэ сэлижэ, hэлгэжэ үмдэhэн самсаа дээшэнь hэхэн үргэбэ (Г.-Д. Дамбаев); Дамба хүрин кепкэеэ доошонь дараад, шпорогүй сабхяараа моринойнгоо хабирга руу халта нидхэрэн, һалхинай урдаһаа үбсүүгээ сэлижэ, дүрөө дээрээ үндыбэ (Б. Мунгонов); Хабарай наранай элшэ доро, хүхэржэ эхилһэн байгаалиин үбсүүн дээрэ энгэрээ сэлижэ, бүдүүн хоолой дэлгэһүүб (Ц.-Д. Хамаев); сэлигдэдэг гадар хубсаһан тобшогүй, хам гэжэ хаагдадаг хубсаһан (верхняя распашная одежда); ◊ сэдьхэлээ (гү, али зүрхөө) сэлихэ үнэн сэхээр хандаха, һанаһан байһанаа хуу хөөрэхэ, хамагаа хөөрэхэ (распахивать душу): Өөдөө хаража, хургаяа хүхэжэ зобонгүй, жэгүүртэ бодолойнгоо далида дэлисэ үгэжэ байгаа сэдьхэлээ сэлидэг һэм (Ц.-Д. Хамаев); Дайсанай урдаһаа зүрхөө сэлин бодожо байхадань, ара нюрганһаань хутага шаалсаһантай адли ха юм (Ц.-Д. Хамаев); 2) һэхэхэ, нугалаад хажуу тээшэнь хаяха (откидывать): Орон дээрэ унтажа хэбтэhэн хүбүүдынь үе-үе болоод лэ хүдэлнэ, хүлөөрөө үдьхэлэн, хушалтаяа сэлинэ (Г.-Д. Дамбаев); хүнжэл сэлихэ хүнжэл һэхэхэ (откидывать одеяло).