СЭГНЭХЭ

үйлэ ү. 1) ямар нэгэн юумэн тухай иимэ тиимэ гэжэ hанал гаргаха, дүгнэхэ, үнэлхэ, шүүбэрилхэ, бодомжоёо хэлэхэ, үнэтэйдэ тоолохо (оценивать, ценить): Мүнөөмнай тэрэ урдын барга сагта түрэл гаралай хэмжүүрээр хүниие сэгнэхэ саг ошон ошохо ёһотой (Ц. Шагжин); үндэрөөр (гү, али ехээр, үнэтэй дээрэ) сэгнэхэ гарамгай, гайхамшаг гэжэ hанаха (высоко ценить): Энэдхэгэй премьер-министр Джавахарлал Неру Чингис хаанай ажал ябуулгые айхабтар үндэрөөр сэгнэдэг байһан юм (Ц. Галанов); Наваан-Чингизые нютагай зон айхабтар ехээр сэгнэдэг байгаа (Д. Батожабай); … тэрээнэй басагадта заалгажа һураһан ород хэлээ мартахагүй юм байна гэжэ ехэл үнэтэй дээрэ сэгнэдэг, тиимэ холые бодохо хурса бэлигтэй, эрхим хүнэй шэнжэ түгэлдэр эхэнэр байһан юм (Х. Намсараев); үлүүгээр (гү, али дээгүүр) сэгнэхэ хэтэрүүлжэ үнэлхэ, дан үндэр сэгнэлтэ үгэхэ (переоценивать, слишком ценить); бэеэ дээгүүр сэгнэхэ бэеэ дээгүүр абхуулха, бэеэ дээгүүр тоолохо (быть о себе слишком высокого мнения): Жалуур саагуураа өөрынгөө бэеые дээгүүр сэгнэдэг байгаа (Ц. Шагжин); доогуур сэгнэхэ дутуу үнэлхэ, буруу голохо, дэмы голохо, тоохогүй, ёhотой сэнгыень ойлгохогүй (недооценивать): Россида тон ехээр хүгжэн бадарһан марксизмын бүхэдэлхэйдэхи удха шанар доогуур сэгнэжэ болохогүй (А. Ангархаев); ёhотоор сэгнэхэ үнэн бодото, зохихо үныень ойлгохо (оценивать должным образом, как следует): Зуун жэлнүүдэй зулай дээгүүр дабажа, зүүнэй манай орон нютагта хүрэжэ ерэhэн номуудые ёhотоор сэгнэхэ ушартай (Б.-Б. Намсарайн); сэдьхэлэй hайханиие сэгнэхэ арюун hайхан сэдьхэл бодолые үнэтэйдэ тоолохо (ценить красоту души): – Харин би сэдьхэл бодолойнь сэбэр һайханиие сэгнэнэб, – гэжэ Доржо эбдүүсэн хэлэбэ (Ч. Цыдендамбаев); шэнээр сэгнэхэ шэнэ hанал гаргаха, шэнээр үнэлхэ (переоценивать, оценивать снова); (үнэн) зүбөөр сэгнэхэ ёhотой сэнгыень ойлгохо (правильно оценивать, знать цену): Урагшатай ажалаймнай бата баримта юуб гэхэдэ, бидэнэр иимэ хүсэеэ зүбөөр сэгнэжэ, ажалаа оншотой ябуулаабди (Ц.-Д. Хамаев); – Намайе таадаг, минии һайн зангые үнэн зүбөөр сэгнэдэг хүнүүдэй нэгэниинь, Доржо, ши байнаш (Ч. Цыдендамбаев); эрын нюдөөр сэгнэхэ эхэнэрэй нюур, бэеыень хэды шэнээн сэбэрхэн бэ гэжэ шүүмжэлэн хараха, дүгнэхэ (оценивать мужским взглядом): Одоо мүнөө Ринчин Тамарые ёһото эрын нюдөөр сэгнэжэ, үүлэ манан сооһоо урган гарашаһан үльгэрэй хүүхэн мэтээр хараадхиба (С. Цырендоржиев); хубсаhаар сэгнэхэ хубсаhанай шанараар хүнэй хэды шэнээн баян, амжалтатайб гэжэ hанал гаргаха, дүгнэхэ (оценивать по одежде): Һахалтань сохом гэр бүлэ болоһон, хубсаһа хунараарнь сэгнээд үзэхэдэ, ноёсор хүн (С. Цырендоржиев); мэргэжэл сэгнэдэг комисси ажалшанай тушаалдаа таараха үгыень шалгажа харадаг комисси (квалификационная комиссия); 2) тэнсүүлжэ бодохо, бодожо үзэхэ, шүүжэ үзэхэ, бодомжолхо (взвешивать, обдумывать); үгэеэ сэгнэхэ хэлэхэ юумэеэ тэнсүүлжэ бодохо (взвешивать свои слова); алдуугаа сэгнэхэ алдуугаа ойлгохо, бэедээ үрэ дүн гаргаха (делать выводы из своих ошибок): Алдуу хэһэнээ, буруугаа мэдэрбэшье, тэрэнээ сэгнэжэ шадахагүй, хоро үһөө зангидажа, хүзүүндээ өөрөө урьха бэлдээд, зобожо ябадаг хүнүүд бии (Ц.-Д. Хамаев); сэгнэжэ үзэхэ (гү, али хараха) шүүжэ үзэхэ (взвешенно подходить, трезво смотреть): Яагаад, юун дээрэһээ класс соо иимэ хубилалтын болошоһые бодожо, сэгнэжэ үзэхэ заб Намжалда байбагүй (К. Цыденов); 3) сэн үгэхэ, сэн тогтоохо (прицениваться).