СЭБДЭГ

тэмд. н. мүльһэтэһэн, мүльһөөр хушагдаһан, хүйтэн (оледенелый, холодный): Сэбдэг нойтон модонһоо һүхэнь заримдаа хальбагайдан һүрэжэ, нэгэ талаһаа сабшахада аягүй шэнги болоно (М. Осодоев); сэбдэг газар хайладаггүй газар (неоттаивающая земля): – Аргуумни шиигтэй сэбдэг газар соо хэбтээшье һаа, миниингээ ерэхые хүлеэжэ ядаһан байха, барһамни (М. Осодоев); сэбдэг орой мүльһөөр хушагдаһан хадын орьёл (оледенелая вершина): Хүр саһанда булуулшаһан гойногор хада урдань хүлзэнхэй, аяар тэрэ хунхан сэбдэг оройдонь үүлэд бөөгнэрэн бусална (Д.-Д. Дугаров); мүнхэдөө сэбдэг газар хэзээшье хайладаггүй газар (вечная мерзлота); сэбдэг хүйтэн а) тас гэмэ хүйтэн, янгяа шэрүүн хүйтэн, шонын хүлдэжэ үхэхөөр хүйтэн (трескучий мороз, сильный холод): Үбэлэй сэбдэг хүйтэнһөө, хабарай хагсуу һалхинһаа хашарһан, эсэһэн хүн зон мүнөө энэ нарата хонгор үглөө баяртайгаар угтажа, уйтан харанхы гэр байраһаа гарана (Ц. Шагжин); б) айхабтар, янгяа шэрүүн хүйтэн (чрезвычайно холодный, ледяной): Хаанаб даа, тэрэ сэбдэг хүйтэн хойто хизаараар бүхы наһаараа амидараад, үбгэрхэдөө яһаа хаяхаяа иишэ ерээ һэн (С. Доржиев); сэбдэг саһан хүйтэн саһан (холодный снег): Хур хагда узуураарнь зулгаан үмхэнэд, сэбдэг саһаар ундаяа харяанад, хүрэһэн хужар амтархан долёонод (Ц.-Ж. Жимбиев); сэбдэг уһан мүльһэн хүйтэн уһан (ледяная вода): Үерэй сэбдэг уһанда хүйтэ абахаяа һанаһан зондо тарилга хэхэ, эм дом тарааха, элдэб аюул оһолой болоо һаа, түрүүшын туһаламжа үзүүлхэ даабаритайгаар медсестрануудаа сэлеэнэй урда заха тээшэ Санжа эльгээжэрхёо (А. Ангархаев); сэбдэг агаар үбэлэй жабартай хүйтэн агаар (холодный, стылый воздух): Эрьеэрээ мүльһэтэжэ елыһэн һаба соогоо горхон бушуу хурдаар гулгилан, сэнхир сэбдэг агаарта уурал һабажа, оршон тойронхи модонуудые сэмхэгтүүлэн манаруулна (Д.-Д. Дугаров); сэбдэг түлеэн шиигтэй, шииг ехэтэй түлеэн (очень сырые дрова): Пагмаасаан газааһаа тэбэрижэ ороһон сэбдэг түлеэгээ пеэшэнэй хажууда хаяба (Ц.-Ж. Жимбиев).