СҮМБЭР

, Сүмэр, Сүмбэр уула, Һүмбэр уула юум. н., будд. зүүн зүгэй арадуудай домог түүхэ соо хэлсэдэгэй ёһоор дэлхэй юртэмсын гол болохо угаа үндэр хада. Дүрбэлжэн дүрсэтэй ба дүрбэн үетэй; зүүн тээгээ сагаан болор шэл, урдаа биндэрьяа, баруун тэ эгээ бадмараага шулуугаар, хойноо алтаар бүтэһэн гэжэ үзэдэг; Сүмбэр уулын үндэрынь 8 түмэн бээр, 4 эрдэнеэр бүтэһэн 4 талатай гэдэг. Оройдонь 33 тэнгэри, дундань 4 махаранзын тэнгэри оршодог гэхэ. Сүмбэр уулын зүүн тээнь Үлэмжэ бэетэ, урда таладань Замби түби, баруун тээнь Үхэр эдлэгшэ, хойнонь Муу дуута түбинүүд байдаг гэхэ (Сумеру, Меру, гора Сумеру, буддийский Олимп): Ехэ галабай түгэсэхэ дүтэлхэдэ, 7 наран гаража, океан далайн бүхы уһан шэргэхэ, Сүмбэр уула хамхаран унажа, гал дүлөөр бүрхөөгдэхэ (Л. Шагдаров); Мориной шэхэн, тиин сүгэдэгшэ, мөөр баригша хэмээхэ долоон алтан уулаар Сүмэр агуулые дүрбэлжэнөөр хүреэлһэн болоно (Л. Шагдаров); Сүмбэр ехэ уулын болдог байха сагта аман зох. үни галаб, долоон галабта, үни үнгэрһэн сагта (давным-давно, ≈ при царе Горохе): Һүн далайн / Горхон байхада, / Һүмбэр уулайн / Болдог байхада, / Захайн зандан модони / Бургааhан байхада, / Абарга ехэ загаhани / Жараахай байхада… (М. Хангалов).