СОХИЛТО

юум. н. 1) алхилта, ёборолто; hүгэлдэлгэ, зодоон (удар, удары; избиение): Дүрэжэ ябаһан дэгэлтэй Галсан ута һургааг ошо сасартар далайгаад, даб гэхэ мүртөө түрүүн харагдаһан хоёр хүйхэрнүүдые нэгэ сохилтоор урбалдуулжархиба (Д. Батожабай); зүрхэнэй сохилто зүрхэнэй лугшалта, луг-луг, түг-түг гэхэ абяан (стук сердца): Тиигээд дурлалсаһан хоёр инаг хайшаашьеб холодон ошожо, тэдэнэй зүрхэнэй сохилто, тэдэнэй омог хонгёо энеэдэн нэгэ жэгдэхэнээр аалидажа, холодо холодоһоор, дуулдахаяа болишоно (Ч. Цыдендамбаев); пушкануудай сохилто үхэр буугай буудалга (пушечный выстрел): Боомбонуудай тэһэрэлгые пушкануудай сохилто һолибо (Ж. Тумунов); долгинуудай сохилто долгиной эрье мүргэлгэ, долгинуудай эрьетэй шанга уулзалта (прибой): Хана шэнги үндэр хара долгинуудай хүсэтэ ехэ сохилтые элһэн даамба тэсэжэ бирахагүйл байһан юм гээбы даа (Б. Мунгонов); харюугай сохилто харюу үгэлгэ, hөөргэдэлгэ (отпор, ответный удар): Ринчинэй шаахада хажуу тээшээ һүрөөд гү, бээлэйгээ табяад гү, толгойгоо духагад гүүлээд гү оройдоошье тудагданагүй, теэд юундэб даа өөрөө харюугай сохилто хэнэгүй (С. Цырендоржиев); сохилто абаха ёборуулха, нюдаруулха, шаанги эдихэ (получать удар): Айбалхай руугаа туйлай шанга сохилто абаһан Шойнжуурай хүл үбдэгөөрөө нугалзаад, толгойнь эрьеэд, харанхалан унашаба (С. Цырендоржиев); сохилтоһоо далтиржа зайлаха ёборолгоhоо холодон зайлаха (увильнуть от удара); 2) хүлеэгдээгүй хурдан добтолго (быстрое внезапное наступление): Советскэ артиллериин гол сохилтоо дайсанай тыл худар абаашахатай хамта ябаган сэрэг добтолгодо оробо (Ж. Тумунов); 3) сэдьхэлэй доhолоон, сэдьхэлээ зоболго, сэдьхэлээ хүдэлэлгэ (тяжёлое потрясение): Ханда Майдар хоёрой гоё һайхан түрэ иигэжэ һанагдаагүйгөөр гутахаһаа гадна, бүлэнэртэнь хүндэхэн сохилто болоо һэн (Д. Эрдынеев); шанга (гү, али шэрүүн) сохилто сэдьхэлээ ехээр хүдэлэлгэ, сэдьхэлэй доройтолго (сильное потрясение): Бултанда өөгшөөлгэжэ, ямбалуулжа һурашаһан хүбүүндэ яаха аргагүй шанга сохилто болобо хаям (С. Цырендоржиев); Нүхэрөө алдаһан Светлана Климовна ажабайдалай шэрүүн сохилтодо дайрагдабашье, уйдажа, гашуудажа ябаагүй (О. Базарова); 4) хэлэ шэнж. үгын бусад үеhөө үлүү хүсэтэй соносогдохо хуби; онсолон тэмдэглэхэ зорилтогойгоор үгүүлбэриин бусад үгэнүүдhөө үлүү хүсэтэйгөөр соносогдохо үгэ (ударение; смысловой акцент): Һүүлэй жэлнүүдтэ фонетическэ шэнжэлгэнүүдтэ хэлэнүүдэй просоди шэнжэлэлгэ (аялга, сохилто г.м.) олоной анхарал ехээр татадаг болонхой (Э. Бюраева); – Ургада ороһон дайсанаа гэдэргэнь унатар таталсахаб, – гэжэ һүүлшынгээ үгэ дээрэ сохилтотой хэлэхэдэнь, эрид шиидэһэн хүнэй хэбэр мэдэрэгдээдхёо һэн (Ц.-Д. Хамаев).