СОРЬЁХО

үйлэ ү. 1) хамар, шэхэн, хэлэн, арһан гэхэ мэтээр ямар нэгэ хэмһээ үлүү гараһан юумэнэй гэнтэ эли мэдэрэгдэхэ, мэдэгдэхэ, орьёхо, урьяха, сохихо, халааха, дүргэхэ (обдавать, напр. жаром, холодом; обжигать; бить в нос – о запахе; бить по ушам – о звуке): Орбод уужархиба – архинь гал дүлэн шэнги сорьёод, хото руунь орошобо (А. Бальбуров); Зулгааг ута нарһадай шобхо оройнууд зунай аалин һэбшээндэ найгалзажа, шэлбүүһэ мүшэрэй, ургы сэсэгэй, дабирхайн үнэр хамар сорьён анхилна (М. Осодоев); Улилдаһан абяан соогуур һохор гуйраншанай хараал Кончун-Сойбоной дүлиирһэн шэхые шүбгэдэһэн мэтэ үбшэнтэйгөөр сорьёно (Д. Батожабай); халуу сорьёхо шуһанай хөөрэхэдэ улайха, халуун болохо (пылать, гореть): Минии хорон бусалжа, хасар нюурни халуу сорьёжо байба (А. Жамбалдоржиев); нойтоор сорьёхо шиигтэй агаар орьёлуулха (обдавать влажным воздухом): Теэд хамагай һүүлдэ нойтоор сорьёһон асфальт дээрэ буухадамнай, үнөөхимнай ябаагүй хүлеэжэ байба (А. Жамбалдоржиев); 2) халуун түмэр гэхэ мэтээр шатаан хадхажа, нүхэ гаргаха (прожигать, напр. калёным железом): – Зай, бишни шатунайнгаа модо бэлэн болгобо хаб. Сорьёхо, таблаха үлэбэ (Б. Мунгонов); хадхан (гү, али ходо) сорьёхо соо шатааха, сүмэ шатаажа нүхэлхэ (прожигать насквозь); ◊ нюдөөрөө сорьёхо үзэн ядангяар хараха (прожигать взглядом): Моходойн убайгүйгөөр шэртэхэдэ, Шнелль урдаһаань үзэн ядаһанаа нюухаяашье оролдонгүй, нюдөөрөө сорьёно (А. Ангархаев); 2) ходоро сохин, хүсэтэйгөөр урдаха, бурьялха, харьялха (течь с сильным течением): Ниршүү гол Шилкэ мүрэнэй баруун һуга уруу сэхэ сорьёжо байна (Х. Намсараев); 3) шэлж. ямар нэгэ мэдэрэлэй ехээр хүдэлхэ, халижа гараха, бурьялха (кипеть, пылать – о каком-л. чувстве): Тэрээнэй забһараар үнэхөөрөө Гомбо Должон хоёр ниилэхэ гээд, намайе хардажа гүрдэжэ байна гээшэ гү гэжэ жүтөө гомдол досоонь сорьён ургажа, хоронь бусална (Ц. Дон).