СОО

, сооро, барг. суу шангадх. ү. 1) нүхэ гаратарнь, сүмэ, шобто, һэтэ, ото, ходо, ходоро (насквозь, напролёт): Сой хүнгэн дүрөөдөө / Соо бала хабиралдан, / Сохом улаан шарайдаа / Ханги хэгзэ харгылан, / Дүрөөгөө түгдэ золголдожо, / Дүрэеэ буруу дүрлэлдэбэ (Гэсэрһээ); соо (һэтэ) нүхэлхэ сүмэ нүхэлхэ (продырявливать): Саарһан дээрэ зураатай байгша энэ планиие шулуун корпусууд болгохын тулада хэды ехэ дай хэрүүл, арга мэхэ, хэды олон хүйтэн зузаан ханануудые һэтэ соо нүхэлхэ ёһотой байгааб! (Ч. Цыдендамбаев); соо гараһан нүхэн һэтэ гараһан нүхэн, нүгөө талаһаа гараһан нүхэн (прорезь); соо сохихо сүмэртэрнь сохихо (пробивать, продырявливать): Нэгэ полициин тархииень шулуугаар соо сохижо, алажархёо гэжэ мүнөө һаяхан үйлсэдэ хүнүүд шэбэнэлдэн хөөрэлдэжэ байна һэн (Х. Намсараев); Нүгөөдымни сабиргай руу орожо, үргөөрнь гараһан һомон минии хоолойн узуур багаар ороод, зүүн далыемни дээгэшэгүүр сооро сохёод гарашоо юм (Б. Мунгонов); хуяг соо сохидог хуяг нүхэлдэг (бронебойный); соо хадхаха ходоро хадхаха (протыкать, прокалывать): Хара хүхэ бэхээр соо хадхажа хэһэн зүрхэнэй зураг, тэрэ зүрхые соо харбаһан амурай һуршын энэ хүнэй сагаан үбсүүндэ байгааша Доржодо һанагдана (Ч. Цыдендамбаев); Хургаараа сооро хадхаашье һаань харагдахагүй, шэб харанхы һүни (Б. Мунгонов); сооро харбажархиха ходоро харбаха (простреливать – о стреле): Энээниие сооро харбажархёо һаамни, үүлэ манашье барихагүй, соорхой оёортой һуулга шэнги хубхай хооһон хада болошохо хал даа (Б. Мунгонов); соо буудаха сүмэ буудаха, һэтэ буудаха (простреливать); соо сабшаха нүхэ гаратарнь сабшаха (прорубать); соо үрэхэ нүхэ гаратар үрэхэ, нүхэлтэрөө үрэхэ (протирать, продырявливать); соо һүрэхэ нүхэн болохо, хахарха, хаха бууха (прорываться): Шинелиинь хуушан, түүдэгэй галай ошондо дүрэшэһэн, сооро һүрэшэһэн олон нүхэтэй (В. Гармаев); соо шатааха нүхэ гаратарнь шатааха (прожечь, пропалить): тамхинай галаар самсаа соо шатааха; соо эдихэ нүхэ гаратарнь эдихэ (проедать – напр. о моли); соо (нэбтэ, шобто) хараха (гү, али гэтэхэ) нэбтэ хараха, хёохоор хараха (пронизывать взглядом): Ректор намайе ехэ шэнжэлжэ, соо нэбтэ хаража байна гэжэ Доржо мэдэнэ (Ч. Цыденд амбаев); Тээли улаан хүбүүниинь / Холые ходо хараhан, / Ойрые соо гэтэhэн, / Абата юумые алдаагүй, / Жэлбэтэ юумые табяагүй (Гэсэрһээ); соо харама (гү, али гэтэнги) нэбтэ хараһан, хёрхо (пронзительный – о взгляде): Харин һүүлээ хабшан байһан Николай Овчинников альгаа ташантараа, тушаа урдаа зогсоһон Баданай соо харама нюдэнтэй нюдэниинь золгоод, буруу харашаба (Б. Санжин, Б. Дандарон); тархииень суу сохиһойб гэхээр хүн барг. алаһайб, тархииень таһа татахаар хүн, ада үзүүтэй хүн (человек, которому так и хочется проломить голову); ◊ духаа соо мүргэхэ унажа бодожо ябаад гүйхэ, модо мүргэжэ ябажа гүйхэ, үүдэ үрхэ мүргэжэ ябаад гүйхэ (≈ расшибаться в лепёшку); ○ һэтэ гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2) тэмдэгэй нэрэтэй суг хэрэгл. хүсэд, гүйсэд, огто (совсем, совершенно); соо шэнэхэн шэб шэнэхэн, нэгэшье хэрэглэгдээгүй (совсем новенький, с иголочки).