СОО I

дахуул ү. 1) ямар нэгэн юумэнэй дотор, досоо, зосоо, дунда, тоодо (в, по): Долоон хоног энэ больница соо үнгэргэхэнь долоон һара байхын шэнээн хэсүү һанагдана (Ц. Дон); гэр соо гэр дотор, гэртэ (в доме): Гэр соо тамхинай утаанһаа хүхэ манан тунажа байба (Ц. Шагжин); харанхы соо харанхыда, балайда (в темноте): Ван-Түмэр хэдышье зоригтой бол, энэ хохимойтой урда урдаһаа харалсаад, харанхы соо хөөрэлдэхөө зүрхэлбэгүй (Д. Батожабай); хүнүүд соо хүнүүдэй дунда, хүн зоной оршондо (среди людей, в среде людей): Зоотехник хүбүүн Хангилай хүнүүд соо энэ эхэнэртэй ехэ дүтэ танилсаа, тэрээнтэй эгэшэ дүү шэнги болонхой юм, тэдэнэр хамаг һанал бодолоо хубаалдадаг бэлэй (Ц.-Ж. Жимбиев); олон соо хүн зоной дунда (в толпе): Аюуша олон соо һамгаяа обёоржо, үбшэеэ барижа ядан, толгойгоо дохилзуулаад миһэд гэбэ (С. Цырендоржиев); тэдээн соо тэдэнэй дунда, тэдэнэй тоодо (среди них, в их среде): Тэдээн соо намда ороходоо холо аха үхибүүд, шанга шадалтай айлай хүбүүд басагад олон бэлэй (Ц. Шагжин); аман соогоо уншаха шэбэнэн уншаха, ондоо хүндэ дуулдахагүйгөөр уншаха (читать про себя): Солдат хүбүүд уралаа хүдэлгэн, алдалан унаhан сэрэгшэдэй нэрэ аман соогоо уншаhаар үнгэрбэд (Г.-Д. Дамбаев); зүүдэн соогоо зүүдэндээ, нойр дундаа (во сне): Татьяна Алексеевна, тугаархана хүлисэгты гэхэдээ, зүүдэн соогоо улаан сэсэгэй орондо үрмэдэһэ халаахай үгэһэндэмни хүлисэгты гэхэеэ һанаа һэм гэжэ Доржо хэлэн алдаба (Ч. Цыдендамбаев); альган соо бажууха гартаа бажууха, гартаа адхаха (сжимать в ладони): Энээхэн бишыхан, хүрэшэһэн гарханиие өөрынгөө томонууд альган соо бажуугаад байхадаа, Намжал Доржимагай али тухай аршагүй, өөдэгүйхэниие дахин элеэр мэдэрбэ (К. Цыденов); аймаг соогоо алдартай аймагтаа нэрэтэй, мэдээжэ (известный у себя районе); дуран (зоргон) соогоо аали боолёороо, дураараа, зоргоороо (по своей воле): Манайшни хүн дуран соогоо ажал хэхэ ёһотой, ажал гээшэш жаргал асардаг юм гэжэ баабаймни нэгэтэ хэлээ һэн (С. Ангабаев); Дээрээ аха захагүй, дуран зоргон соогоо миниихи зүб гээд, өөрһөө дээшэ хүнүүдэй үгэ тоонгүй, дээрэһээ ерэһэн захиралтануудые дүүргэнгүй ябадаг үеш дүүрээ! (Д. Эрдынеев); хэлэһэн соо байха хэн нэгэнэй хэлэһэн ёһоор байха (поступать как велено): Хүлһэншэдөө сохиһоноо һайрхан хөөрэхэдэнь, Дүүхэй дурагүйдэбэшье, хадам эсэгынгээ хэлэһэн соо байхые оролдодог бэлэй (М. Осодоев); 2) ямар нэгэ сагай туршада, хугасаанда, дотор (в, в течение, в продолжение, за, на протяжении): Хорёод жэлэй турша соо хэнэйшье гартаа абаагүй, энээхэн номые басаганайнгаа гэнтэ иигэжэ һонирхоһон тушаа эхэнь бодожо үзэбэ (Ч. Цыдендамбаев); нэгэ хэды (саг) соо удаан бэшэ, нэгэ жааха, түр зуура (некоторое время): Нэгэ хэды соо эдэ гурбан абяа шэмээгүй, доро дороо бодолгото болон һуунад (Ц. Шагжин); Сэндэмэ заахан һандали дээрэ ошожо һуугаад, үргэеэ тулан, нэгэ хэды саг соо абяагүй байба (В. Гармаев); түхэреэн жэл соо жэлэй дүрбэн сагта, үбэл зунгүй, хэзээшье, хододоо (круглый год): Таанад түхэреэн жэл соо баяд ноёдто ажалланат, тэдэнэрэй газаа шадал хүсэеэ баранат гэнэ (Ч. Цыдендамбаев); хэдэн үдэр соо хэдэхэн үдэрэй туршада (в течение нескольких дней): Январиин янгинама хүйтэн боложо, эхин классай үхибүүд хэдэн үдэр соо һургуулидаа ошонгүй, гэртээ байжа амарба (Д. Сультимов); нэгэ минута соо нэгэ минутын дотор (в одну минуту): Би өөрөө поэт хүнби гэнэб, хэрбээ үнэншөөгүй һаа, энэ гэһээр нэгэ минута соо шүлэг зохёожо хаяхаб (Ц. Шагжин); болзор соонь хэлсэгдэһэн сагта (в срок); энэ ү е соо энэ үе сагай туршада, энэ үе дотор (за этот период): Энэ үе соо Василий Булавин Үдын острогто һөөргөө дуудагдаад, Овчинниковай орондо түр зуура томилогдожо, албата зонһоо алба татабари абадаг болоо (Б. Санжин, Б. Дандарон); наһан соогоо бүхы наһандаа, наһаараа (всю жизнь): Хүн наһан соогоо зободоггүй юм гэжэ нэгэ ухаатай хүнэй намда хэлэһыень һананаб (Ц.-Д. Хамаев); моридой табараан соо моридой гүйлдэжэ байхада, моридой түбэрөөндэ (в топоте лошадей): Ши баһа гараа үргөөд, шангаар хашхарааш, юун гэһэншни моридой табараан соо дуулдаагүй (З. Гомбожабай); мэгдээн соо яаража байгаад, хүлгөөндэ (в спешке, в суматохе): Ганзар хэды минутын мэгдээн соо хара түмэртэй тэмсэһэнэйнгээ удаа, яаха аргагүйгөөр, тэсэшэгүйгөөр гарайнгаа үбдэһые ойлгохоо болижо, нэгэ бага шагнаархаба (З. Гомбожабай); энэ хүдэлмэрииеш недели соо дууһахаб энэ хүдэлмэрииеш неделиин туршада дүүргэхэб (я закончу эту работу за неделю).