СОЛООХОЙ

юум. н. 1) юумэ ойлгохо ухаан; бодол, һанал (сознание, соображение; мысль): Тиихэдэнь айхын ехээр айбашье һаа, бэеэ абарха солоохойтой ябаһан тула … үндэр ногоон шэнэһэдэй оёороор шургажа, гэшүүһэ мүшэртэ хобхоро сохюулан алдажа ябаад, модоной хоорондуур годирон бэдирэн гүйлгэбэб (Б. Мунгонов); солоохой орохо а) мэдээгээ алдаһанһаа гараха, мэдээ орохо, һэгээ орохо (приходить в сознание, очнуться): Сэмбэлэй солоохой ороходо, оршон тойрон хон-жэн болонхой, үнөөхи Баадха баяниие үдэшэлсэжэ ерэһэн хүбүүдшье үгы байба (М. Осодоев); б) бэеэ шангаар бариха, юумэ ойлгохо болохо, мэдээ орохо (приходить в себя, опомниться): Зоной шууяанда дүлииршоод байһан Загдын халта солоохой орожо харахадань, туламтай мүнгэниинь үгы, харин толгойнь шулгархайһаа хооһон альган соонь шуһан дуһалжа байба (Д. Батожабай); солоохой ороһон нюдэн мэдэрэл ороһон нюдэн, юумэ ойлгонги нюдэн (глаза с осмысленным вглядом): Шулуунай гэнтэ үбгэн тухайнь асуужархихада, Норжимо залд гээд, халта солоохой ороһон нюдөөр хүбүүе шэртэн байтараа, Цэрэн тээшэ эрьелдэшэнэ (Д. Эрдынеев); солоохойгоо табиха мэдээ алдаха (потерять сознание): …тэрэ һаарал азаргын һалбагар һүүлһээ шүүрэмсэрээ сээжэ руугаа айхабтар шангаар үдьхэлүүлжэ, нюдэндөө тоолошогүй олон ошо бутаруулаад, досоогоо харанхалаад, харлаад, солоохойгоо табижархёо һон (Б. Ябжанов); 2) шагаабари, онгоошхо, сонхо (окно): Гэнтэ камерын бишыхан солоохой нээгдэжэ, зэрлиг муухай үрөөһэн нюдэн шагаажа хараад, үгы болошобо (Х. Намсараев); 3) сүлѳѳ саг, туха, забда сүлөө (свободное время): Гэбэшье дэбтэрээ хаяна бэшэб. Ямар нэгэ солоохойн бии болоо һаа, гартаа абаха хүн бэзэб. Заатагүй (Ц. Цырендоржиев); ○ нүхэн гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.