САР I

1. юум. н. з аһагдаһан эрэ үхэр (вол, кастрированный бык): Түрүүлэн ябаһан томо гэдэг сарынь үрөөһэн эбэрээрээ ойхонуурнь гүйһэн үхибүүнэй бүһэнһөөнь үлгөөд, тэрэнэй шашхатар баритарнь, хажуу тээшэнь шэдэжэрхибэ (Ц.-Ж. Жимбиев); Сагаан сар эдеэшье болбол, сададаг үгы (таабари, пеэшэндэ гал түлихэ); ажалай сар урдань сар буряад зоной хүдэлмэриин гол унаануудай нэгэн болодог байгаа (рабочий вол, упряжной вол); амба сар арба хүрэһэн сар (крупный, матёрый вол): Мориим хулуугаад тэрьелхэдэш, шамай бариһан хүндэ арбан амба сар үгэхэб гээ һэм! (Д. Эрдынеев); дүнэн сар дүрбэдэхи намараа үнгэрһэн шэмхэгдэһэн эрэ үхэр (четырёхлетний вол): Харин дүнэн сарые эбэрһээнь мушхаад, мухарюулжархиха шадалтай хүбүүнэй эдеэ хоол зөөгөөшэн болошоод һайбарлажа ябахыень хараха гээшэ үбгэжөөлдэ үлүү сээртэй, ухаа заяанда орошогүй юумэн шэнгеэр һанагдаба (С. Цырендоржиев); мухар сар гарахаһаа эбэргүй гү, али эбэрээ хухалһан сар (комолый бык): Хашар болошоһон мухар сарынь бэлтэгэр нюдөө сахаригтуулан байжа, тэрэниие угтаа һэн (Д. Батожабай); алтайн сар түнх. монгол сар (монгольский бык); сар болгохо бухые заһаха, шэмхэхэ (кастрировать быка); сар хүллэхэ сарай хүзүүндэ хөөмэгшэ углажа, тэргэдэ гү, али шаргада оруулха (запрягать вола): Долгор хойноһоонь дахалсажа гараад, шаргада сар хүллэжэ байһан малшан басагадта хандаба (Б. Шойдоков); зүгын сар зүгын гэрэй бүхы ажалые хэдэг зүгы (рабочая пчела); 2. тэмд. н. 1) сарай, сараар шэрэлгын (бычий, гужевой); сар унаа ябалгын арга хэрэгсэл болоһон заһагдаһан эрэ үхэр, тэргэдэ хүллэхэ һургамал сар (вол как средство передвижения): Иимэ байдалтай зон ажалта үдэр ехые олохын түлөө сар унаагаа гамнангүй хүдэлнэ ха юмта даа! (Д. Эрдынеев); сар тэргэ сар хүллэһэн, ашаа зөөдэг тэргэ (арба): Сар тэргэдэ бидонуудые ашанхай нэгэ хүн боожоёо һула табинхай, тэргэ дээрээ зали абан ябана (Ц.-Ж. Жимбиев); сар шарга заһагдаһан эрэ үхэр хүллэһэн шарга, шаргатай сар (запряжка санная): Тиигээд үхибүүдээ эдеэлүүлээд, үхэршэнэйдэ сар шаргыень абаашаад, гэртээ хүрэжэ ябахадань, нэгэ hамган тэрэнэй урдаhаань амадан ерэбэ (Г.-Д. Дамбаев).