САГААЛГАН

юум. н. монгол литээр жэлэй эхин болохо хабарай түрүүшын һарын нэгэнэй үдэр болодог һайндэр. Энэнь ород һараар январиин һүүлһээ эхилээд, февралиин һүүл хүрэтэрхи али нэгэн үдэртэ тудалдадаг. Монгол туургатан жэлээ намар эхилдэг байһан. Гэтэр Хитадта Юань гэдэг монгол хаан түрые байгуулһан Хубилай хаан 1267 ондо монгол литые Хитадайхидал адли хабарай түрүүшын һараһаа эхилхэ гэжэ тогтооһон В. Котвич. Тиихэдээ Ехэ Монгол Уласай байгуулагдаһан һайндэрэй 1206 оной хабарай эхин һарада үнгэргэгдэһэниинь хараада абтаһан байгаа. Тиигээдшье сагаан һара гээшэ һайн һайханай бэлгэтэй, дэмбэрэлтэй һара, үбэлэй хүйтэнэй үнгэржэ, дулаан боложо эхилһэн һара юм (сагаалган, сагалган, праздник Белого месяца): Декабриин гурбандашье, майн арбандашье түрэһэн һаа, февраль соо болодог сагаалганаар нэгэ наһа нэмэхэ уялгатайш (Ч. Цыдендамбаев); Сагаалган, сагаалган – / Сарюун hарамнай, / Сагаалган, сагаалган – / Сагайл нарамнай! / Дууhан, дууhан бидэндээ / Дүүрэн жаргалые, / Тайбан байдал юрөөгөөд, / Таатай буубалши (Г. Дашабылов); Сагаалганаар! Сагаан һарын амар мэндэ! (с праздником Белого месяца!): Сагалганаар! / Жэл бүхэндэ жэгдэ амгалан, / Он бүри омог дорюун. / Олон жэлдэ олошорон байхадаа, / Одоо жаргал эдлэхэбди бултадаа! (Y реэлһээ).