СААНАҺАА

1. дах. ү. ара талаһаа, нүгөө талаһаа (из-за, с той стороны): Энэ үедэ Балмасуу хара нюураа боро пулаадаар боонхой, хара бараан тэрлиг үмдэһэн, хуушан шара ботинкатай юумэ гурбан үнеэ туугаад, добын саанаһаа ерэжэ ябаба (Ц.-Ж. Жимбиев); үүдэнэй саанаһаа үүдэнэй нүгөө тээһээ (из-за двери): Тэрэ һүүлшын үгэнүүдые үүдэнэй саанаһаа дуулабашье, урагша абабагүй (Д. Эрдынеев); хилын саанаһаа хилын нүгөө талаһаа (из-за границы, с той стороны границы): Тэдэ дээрмэшэд хилын саанаһаа наашаа гаража, тонуул дээрмэ хэдэг, зөөри суглуулаашад байһан ха (Б.-Б. Намсарайн); 2. наречи 1) холоһоо, аяар хаанаһаа (издалека): Зүгөөр хүрин шэрэтэй уһаниинь, саанаһаа наашаа годирон, мүлхижэ ябаһан айхабтар томо могойдол адли (Ч. Цыдендамбаев); тээ (гү, али холо) саанаһаа холоһоо, аяар хаанаһаа (издалека): Ангууша нохой зуудаггүй, харин уяанай нохой аймшагтай гэжэ мэдэхэ һэн тула Бадма дүтэлхэеэ зүрхэсэнгүй тээ саанаһаа ооглобо (С. Цырендоржиев); Абяа аниргүй һүниин харанхыда холо саанаһаа моридой түбэрөөн дуулдаба (Ц. Шагжин); 2) нүгөө талаһаа (с дальнего края, с противоположной стороны): Саанаһаа, бандабай араһаа, Мүнхэ хууршын түрын юрөөл дуу хуурдахалаар, хоёр лимбэшэн дэмжэбэ (Б. Санжин, Б. Дандарон); 3) сээжынгээ оёорһоо, дороһоо, гүнзэгыгѳѳр (тяжело, глубоко): Тэрэнь бага зэргэ үбшэнэйнгөө буурахада, саанаһаа амилаад, нюдэеэ нээжэ, хөөрөөгөө үргэлжэлүүлээ һэн (Д.-Д. Дугаров); (гүнзэгы) саанаһаа һанаа алдаха сээжынгээ оёорһоо, дороһоо абажа һанаа алдаха (тяжело вздыхать): Тиибэшье мүнөө Баданай нэрэ дуулахадаа, саанаһаа һанаа алдаад, Шонын ямар ухаантай эндэ ороһые мэдэхэ һанаатай, нюурыень һэмээхэн шэртэн харахадань, хубхайгаар миһэлзэжэ байба (Б. Санжин, Б. Дандарон); Бадан дархан хоёр зүрхэ сэдьхэлээ үбдэн, амяа таташоод, дуугайнууд байһанаа гүнзэгы саанаһаа һанаа алдабад (Б. Санжин, Б. Дандарон); 4) эхинһээ, анханһаа (с самого начала, искони): – Саанаһаа тиимэ өөдэгүйхэн үйлэ заяатай байгаал хабди, – гэжэ Сэсэгэй шэшэрэнги хоолойгоор хэлэхэдэ, Яабагшан урдаһаань булай муухайгаар хараад, хутагаяа хуйһаа ходолжо абаад, азаргын толгойдо тонголзобо (М. Осодоев); Гэр соо орожо ерэхэдэ саанаһаа уйтайшье, хооһоншье даа (А. Жамбалдоржиев); саанаһаа этигэшэгүй юрэдөө этигэхээр бэшэ (никак не внушающий доверия); 5) угһаа, оройдоо, заяанһаа, доторһоо (органически, по природе или по сути своей): – Яаһан харатай, саанаһаа ада абаашатай шоно гээшэб? (С. Ангабаев); – Хүнэй улаан нюур руу табигдаһан нюдарга – бээлэйтэй гү, нюсэгэн гү, илгадгүй – хэрэггүйл, саанаһаа сэнэггүй, үлзыгүй юм гээшэ (С. Цырендоржиев); саанаһаа дурагүй байха үнэн сэдьхэлһээ дурагүйдэхэ (всем сердцем недолюбливать): Шулуунай ерэхэдэ, саанаһаа дурагүй байһан юм (Д. Эрдынеев); 6) саагуур тойруулан, ушар удхыень урбуулан, ухашалан, ондоо темэһээ (с темы, далёкой по смыслу от ожидаемой): – Хожомоо морин косилкаһаа дээрэ юумэ үгы болоогшо бэлэй, – гэжэ Бизьяа үбгэн саанаһаа удхалан хөөрэжэ оробо (С. Цырендоржиев).