СААЗА I

юум. н. 1) сүүдэй эгээ хатуу хэһээлтын хэмжээ болохо ами таһалга, ами хороолго, алалга (казнь): Матрёна Ивановна залуу наһанһаа эхилжэ, хаан ноёдой хара муухай саазаар хэдэн олон үнэншэ эрхим хүнүүдэй ами голоо отологдон унахые хараһандаа зүрхэ муутай боложо, юрэ тиимэ һүрөөтэй зэбүүн юумые дуулахагүй гэжэ һанадаг болоһон байгаа (Х. Намсараев); толгойн сааза хүндэ гэмтэ хэрэг үйлэдэһэнэй түлөө ами таһалалга, ами хороолго (смертная казнь): Уголовно кодексын хамтадхаһан хуули соо хүниие алаһан хүн толгойн саазада орохо ёһотой гэһэн гансахан статья бии (Д. Батожабай); саазын (гү, али саазалха) табсан хүнэй ами хороохын тула модоор баригдаһан ендэр (плаха); саазын саха хүниие үлгэжэ алахын тула хүндэлэбшэтэй хоёр баханаар баригдаһан түхеэрэлгэ (виселица); 2) сүүдэй шиидхэбэри (приговор): Отрядай дарга, залуу хитад, сааза дуудаад: – Үхэхынгээ урда тээ юу хэлэхэбши? – гэжэ гоншоотобо (Б. Санжин, Б. Дандарон); үхэлэй сааза хүнэй ами таһалха шиидхэбэри (смертный приговор): Бэшэгдэһэн хуулиин ёһоор сүүдлэһэн судьягай үхэлэй сааза һанаа амархан соносхоходо, һүхэ бариһан улаан самсатай алуурша сэдьхэлдээ һэмшье гэнгүй, тэрэниие дүүргэдэг гээшэл ха (Ч. Цыдендамбаев); 3) түүх. хуули, хуули бэшэг (закон, уложение); сааза бэшэг хуули бэшэг (степной закон, уложение, указ); «Монгол сааза бэшэг» Хитадай манжа (Цин обогой) хаашуулай монголшуудые эзэмдээд байхадаа, 1627–1694 онуудта гаргаһан хуулинуудай суглуулбари («Монгольское уложение», первый кодекс маньчжурских законов для монголов); 4) хаанай зарлиг (царский указ): 1873 ондо агууехэ хаанай сааза грамотаар Зүүн Сибириин ахамад ламаар – бандида хамбаар габжа Лубсан- Шойдор баталагдаһан (Д.- Д. Мархаев); 5) будд. хуули (уложение, закон): Би бандида хамба гээшэб, мэдэгты, бурханай үмэнэһөө минии таанарта хэлэһэн үгэ бурханай сааза байха ёһотой юм (Х. Намсараев); ○ хуули гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.