АРГА
юум. н. юумэ бүтээхэ эрхэ нүхэсэл , боломжо , үйлэ ябуулгын түлэб : Арга. / Намда арга байна . / Энэ аргаараа тэрэ хүндэ бишыханшье hаа туhа асарнаб. / Бишыханшье аргаараа туhалхадам, ямар ехэ туhа болоно гээшэб… ; арга боломжо юумэ бүтээхэ эрхэ нүхэсэл, шадабари : Үбһэ тэжээл абаха талаар бүхы байдаг арга боломжые хүсэд дүүрэн хэрэглэхэ ёһотой ; арга һүбэ бэрхэшээлтэй байдалһаа гараха онол, шадабари : Би тэрээн тухай бодожол һуунам, тиигээд нэгэшье арга һүбэ минии урда ялайнагүйл даа ; – Минии һанахада, нэгэ арга мүр бии гээшэ ха, – гэжэ аалин намдуун байдалые Петровский эб д э н э ; арга хэрэг боломжонууд : Мүн ѳѳ Дагба үбгэн баабайнгаа һүүлшын хэрэгэй түл ѳѳ , баабайгаа «бурханай орондо» үдэшэхын арга хэрэг бүтээхэ гэжэл зорибо ха юм ; Арга тулгараагаа барагдаһан адууһан гээшэ гүш? ; аргаа барагдаха мухардаха, яахашье боломжогүй болохо : Одоол аргамни барагдаба даа, – гэжэ дуугараад, газарта һалд һуушана ; Тиигэһээр бүри арга шадалаа барагдан, газар тэбэрин хэбтэшоо һэн ; аргаа ядаха боломжогүй байха, шадахагүй : Эшэжэ, ѳѳ һэдыг ѳѳ хаана хэхэ аргаа ядан, бэшэнэйнгээ саагуур хорон хоргодонод ; арга оногүй яахашье аргагүй : Арга оногүй абтаха тээшээ боложо, яаха бэлэйб гэхэдээ ядаха сагта туһалха … ; аргыень олохо бүтээхэ, бэрхэшээлһээ гарасалдаха аргатай болохо : Һамгаяа ажалда гарганагүйш гэжэ бидэндэ хараалгаад, ѳѳ р ѳѳ хэлэхээ халажа ядаад, намайе аргыень оложо асара гээл ; арга хургаа бэдэрхэ тохёолдоһон байдалһаа мултархын ухаа һанаха : – Таанад зондоо Бобровский бидэ хоёрые арга хургаа бэдэржэл байна гэгты ; арга шүүбэри юумын ухаа ололго : Агуу Гоохон дүүхэй нариихан шарга моринһоо арга шүүбэри асуужа, альгаа дэлгэн хэлэбэ ; дайлалдаха арга байлдаа яажа үнгэргэхэ тухай ухаан : …дайлалдаха аргатай бидэниие ойро дүтэ танилсуулжа эхилхын тулада хамагай түрүүн сагаалса буудадаг газарта абаашаба ; арга дүршэл шадабари : Би хадаа үндэр наһа эдлэжэ, анхан сагһаа ажал хүдэлмэриин арга дүршэл олоһон үбгэд, хүгшэдэй мэргэжэлые мэдэжэ абаагүй ябаһан… ; арга дүрэ арга шадал : Милициин арга дүрэ һайн мэдэхэ һэн тула, баригдажа үг ѳѳ гүй ; арга зэмсэг оньһото хэрэгсэл : …хүнэй эгээлэй мэдэрэлдэ дабагдажа хүртэхэгүй зүйлнүүдые тэрэ арга зэмсэгээрээ а ж аглан шэнжэжэ … байна ; арга оньһо юумэ бүтээхэ онол : …ямар арга оньһо хэрэглэн, булижа гараһые туд тудтань хурга даран хэлсэдэг байба ; арга зам ямар нэгэн хэрэг бүтээхэ боломжо ; арга бэлиг ухаан бодол : Арга бэлиг түгэлдэр абатай манай баатарнууд ; арга ухаа гүйлгэхэ бодолго то болохо , ухаагаа гүйлгэхэ : Агуу Гоохон дүүхэйн арга ухаа гүйлгэжэ, хүсэ шадалаа зангидажа байтарнь… ; арга мэхэ мэхэ гохо : Ѳѳ ртэнь мэдүүлэнгүй, арга мэхэ гаргажа, ёһотой һайнаар амарха арга Доржодо олгоһондоо Таня хэмгүй ехэ баяртай ; Амитан зониие эзэлхэдэ арга мэхэ хэрэгтэй, адуун хүлэгые эдлэхэдэ урга ногто хэрэгтэй ; арга баша мэхэ гохо : Булад Хуурай хүүгые арга башадаа оруулжа… ; арга ёһо жама ёһон : Арга ёһыень мэдэбэб гэжэ үед ѳѳ ургаһан үетэ сагаан хулһаар урга хэжэ … ; арга забда сүл ѳѳ саг : Үни х ѳѳ рэлдэхэ ямар арга з абда байха бэлэй даа ; Арга забһарай болоходо, ошожо байгаарай ; Прокурорто асуугдажа, арга тухаяа алдаад байнаб ; арга хаба шадабари : Амияа даруулха, арга хабаяа хэлсэхэ хэрэгтэйл ; арга хүсэн һүр жабхалан : Зоной ухаан, зоной арга хүсэн гээшэ ямаршье юумэндэ хаагдахагүй гэдэг үгэ бии һэмнай ; арга шадал а) боломжо : Х ѳѳ рэлдэжэ, арга шадалаа бэдэржэ байял даа ; б) хүсэн : Альганай зэргэхэн газараа, арга шадалаа гамнангүй, арбан хургаараа малтажа элдүүрилхэл ; арга шадабари юумэ һанажа ядахагүй ябадал : Тиимэ дээрэһээнь Шурыгинагай тэрэ арга шадабариие шинии эжы хэрэглэхэ гэжэ байна ха юм даа ; арга зүй зориhон зорилгодо хүрэхын тула хэрэглэгдэдэг арганууд болон зэмсэгүүд ; м эдээсэлэй арга зүйнүүд мэдээсэл суглуулга, хадагалалга, болбосоруулга, дамжуулга болон ашаглалгын үүргэнүүдые бэелүүлхэдэ тоо бодолгын оньһо хэрэглэхын арга дүрэнүүд ; арга эрхэгүй а) заатагүй ; б) эзэлүүдгүй, ѳѳ рын эрхэгүй : Дэлэг старшина Шандаган малгайта хоёр арга эрхэгүй һанаандань ороно ; арга барагдаха, шарга газардаха юумэ бүтээхэ бүхы аргань дууһаха : Таар соохи хилээмэнииньшье үни дууһажа, аргаа барагдаха , шаргаа газардаха туйлдаа хүрэһэн байба .