ҮХИ(Н)

(н) юум. н. 1) бага болон залуу наһатай эмэгтэй, бүһэгүй хүн, хүүхэн, басаган, дүүхэй (девочка, девушка, девица): Галсантай хамта мал адуулдаг хүбүүд, басагадай дунда тэдэнэй нюдэ суранзан мэтэ бэе тээшээ татаһан тусгаар жэгтэйхэн үхин ябалсадаг бэлэй (Д. Батожабай); үхин хүн (гү, али басаган) хүүхэн, басаган (девушка, девица): Үхин хүн харида үгтэхэ ёһотой юм, эхэ эсэгынгээ холбоһон залгаһан, баян бүдүүн газарта ошохо ёһотойш гэжэ хэлэгшэ хараагша һэнби (Х. Намсараев); Үһөөрхүү бороо зогсодог, үхин басаган номгордог юм шуу (М. Осодоев); үхи басагад бэреэдүүд, хүүхэнүүд (девушки): Тиихэдэ Балдан гэдэһэ садхалан, үхи басагадаар сэнгээд ябабал, жаргалтайб гэжэ һанадаг (Ц.-Д. Хамаев); үхи хүүгэд багашуул, үхибүүд (дети, детвора): Үхи хүүгэд гээшэ туhада орохо наhанайнгаа ерэхэдэ, hургуули hудар намнаад ябашаха (Г.-Д. Дамбаев); үншэн үхин аба эжыгүй басаган (девочка-сирота): Тэрэ үншэн үхи дэмы абаагүйб гэжэ халаглана (Ч. Цыдендамбаев); 2) эмэгтэй хүүгэд (дочь): – Яяр янхан үхиншни, яндан хооһон хүрьгэншни хаанаб? – Хайрлыт даа. Абгай худамни, иимэл муухай үхи түрэһэн гэмтэйб (Х. Намсараев); үхи хүбүүд түрэһэн үрэ бэенүүд, хүүгэд (родные дети): Үбшэлхэдөө ламые залажа ном уншуулдаг, ламын эм уудаг, үхи хүбүүнэй түрэхэ гарахада, ламаар найжалуулдаг һэн (Ц. Шагжин); 3) боох. үрэ бэе, сурба, хүүгэд, хүбүүн, басаган (ребёнок).