ҮҮЛЭ(Н)

(н) 1. юум. н. 1) агаарта сугларһан уһанай уурал (облако, туча): Гансал дун сагаан хун шубуудай һүрэгтэл үүлэд һалхинда туулган зүүн тээшээ яаруу түргэн, дууһашагүйгөөр урдажал байба (К. Цыденов); Тэнгэри бүрхэг аад, үүлэнэй доодо захаар зурыгаад сэлмэг байгаа hаань, бороо орохогүй (Л. Линховоин); үүлэ манан агаарта сугларһан уһанай уурал (облака, тучи): Тугаарай огторгой үлэ мэдэг сайража, шэнгэхэн сэмхэг унажа байһанаа, үүлэ манан шэлын оройнуудые шударан буужа, саһан үдхэнөөр бургажа захалба (Д.-Д. Дугаров); туулган хара (гү, али хүхэ, хүндэ) үүлэн бороотой, убһаг барагар үүлэн (свинцовые тучи): Далайн эрьюулгэдэ ороһон айсберг мэтэ һарьдаг уулын оройдо туулган хүхэ үүлэн хүбхэлзэнэ, һүрөөтэй ааляар нураһандал хүмэринэ (Д.-Д. Дугаров); Намарай туулган хүндэ үүлэнүүд бэеэ хүнгэлэн, тэдэ хабсагайнуудта шүргөөн, саhа бороогоо адхан тооhорно (Г.-Д. Дамбаев); аадарай үүлэн доогуураа боро гү, али хара барагар үнгэтэй бороогой үүлэн (грозовая туча): Тэрэниие аадарай үүлые сүмэ зураһан сахилгаан мэтэ олон тоото галнууд һээшэнэ (Ж. Тумунов); hэмжэн үүлэн нимгэн сагаан, һиирэгэр, һэмжэдэ адли үүлэн (перистые облака): Харин бүри дээрэ һэмжэн үүлэд хониной нооһо һуунагтуулан татажархиһан мэтэ нариихан зуруудаар таран, тэнгэриин сэнхирые һиимэгэр халхабшаар бүхөөгтүүлнэ (С. Цырендоржиев); баглагар үүлэн бүлэглэн сугларһан, үдхэн, бөөн үүлэн (кучевые облака): Баглагар хара үүлэд задаржа, зүүн урдахи зүг руу шэглэн һолжорно (М. Осодоев); үүлэнэй нимгэрхэ үүлэнэй һиимыжэ тараха (рассеиваться – об облаках); үүлэнэй зузаарха үүлэнэй үдхэн болохо, баглайха, обооролдохо (сгущаться – об облаках); үүлэнэй таhаралдаха үүлэнэй бүлэг бүлэгөөр сугларха, хоорондоо забһартай болохо (рваться – об облаках): Y үлэн таһаралдаа һаа hалхин буухань гэдэг; үүлэн талараа үүлэн таража үгы болобо (тучи разошлись); үүлэ хүллэгшэ утаан (дым); 2) хорго, манан (бельмо); 2. элирх. үүргээр хэрэгл. һаруул боро (светло-серый): Һаарал талын / Һарата шүлэгүүд, / Халхын талаар үүрһээн нүүдэг / Үүлэн боро, / Үреэ хүлэгүүд (Д. Улзытуев).