ҮРЭ I

юум. н. 1) хүн, амитан, ургамалай эрэ бэлгын үдэлгын эрхэтэн, үрэһэн, хүрэнгэ (семя, зерно, плод, эмбрион, яйцо): Сэсэгэй үрэ унаһан байгаад, иигэжэ ургашаба ха юм гэжэ Доржо ойлгоод, тэндээ зогсон байба (Ч. Цыдендамбаев); үрэ таряан (гү, али хүрэнгэ) ургамалай эрэ бэлгын үдэлгын эрхэтэн (семена, семенное зерно): Ургасын бэеэ хүсэн, буурсагтай боложо, үрэ хүрэнгэеэ гүбеэгүй байхадань сабшажа орхидог һэн (Ц.-Ж. Жимбиев); үрэ жэмэс һөөг болон ногоолиг ургамалнуудай, модонуудай шүүһэлиг амтатай эдеэн (плоды): Шугын ургамал бүхэн набша намаагаа, үрэ жэмэсээ элбэг үндэрөөр эдеэшүүлээ бшуу (Ц. Номтоев); үрэ хаяха (гү, али тариха, сасаха) ургамалай үрэ газарта булаха (сеять семена); таряанай үрэ үрэhэн таряанай эрэ бэлгын үдэлгын эрхэтэн (семена злаков); үрэ суглуулха хайрсаг таряа хуряадаг машинын адхаржа байһан үрэһэ суглуулдаг амһарта (зерноуловитель); үрын гараса үрэһэнэй газарһаа бултайжа гараха шадабари (всхожесть семян); үрэ тогтоохо арга хэрэгсэлнүүд хээлитүүлхэгүй арга хэрэсэлнүүд (противозачаточные средства); үрэ, үрын дуhал эрэгтэй хүнэй бахаа ханалгын эгээн дээдэ үедэ бэлгэ эрхэтэнһээ гарадаг нилдагар сагаан шэнгэн бодос, һалай (сперма); үрэ түл мал, амитанай зулзага (приплод); үрэ үндэhөөрнь hүйдхэхэ, үрэ үндэһыень таһалха дууһан усадхаха, огто үгы болоторнь һүнөөхэ (уничтожать в корне, с потомством): Манай эблэршэгүй дайсад иигээд дууһаа бэшэ, тэдэнтэй эрид хатуугаар тэмсэжэ, үрэ үндэһыень таһалан, үгы хэхэбди (Х. Намсараев); үрэеэ абхуулга хээлиеэ абхуулга (аборт); эхин үрэ үрын бүрилдэл (зародыш); 2) шэлж. дүн, эсэслэл, хойшолон (результат, следствие, плоды): Манай шэнэ бригадын ажалай үрэ иимээр харагдажа, адууһа малдаа алтан тэжээл абажа үгэбэ гээшэ (Х. Намсараев); үрэ дүн эсэслэл, тобшолол, сүм хамтын тоо (результат, итог): Хэды тиимэшье һаань, бидэ мүнөө жэлэйнгээ үрэ дүнһөө доошоо буухагүйл гэжэ оролдохобди гэхэ байнабди (С. Доржиев); үрэ аша (гү, али туһа) дүн, хойшолон (результаты, следствие): – Тэрээнтэйшни танилсаа болёошье һаа, өөдэлхэеэ болиһон бидэ хоёрто үрэ туһа юун гарахаб даа (Х. Насмараев); үрэ гараха хэмжээнүүд бүтэсэтэй, урагшатай хэмжээнүүд (плодотворные меры); ямаршье үрэ гараагүй хэрэг бүтээгүй, урагшагүй байба (никакого результата, ничего не вышло): Энэ хөөрэлдөөнһөө биратай ямаршье үрэ гарахагүйнь гэжэ Намжал ойлгобо (К. Цыденов); гэмгүй үрэ дүнтэй яһала урагшатай, бүтэсэтэй (имеющий неплохие результаты); үрэ дүнгүй бүтэсэгүй, урагшагүй (безрезультатный, бесплодный); илалтын үрэ илалтын хойшолон (плоды победы); үрэ хойшолонгууд үнгэрһэн юумэнэй дүнгүүд (следствия, последствия); ○ аша гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.