ҮРӨӨҺЭН

1. тэмд. н. хоёрһоо нэгэ талын, зүүн гү, али баруун талын, хоёр юумэнэй нэгэниинь (являющийся одним из пары, находящийся с одной из двух сторон): Нэгэ гүбээ дабаад ошоходомнай, тэрэ монголой хаһаг тэргын үрөөһэн сахариг бута һүрэшэһэн, монгол дуу шуугүй зогсожо байгаа һэн (Б.-Б. Намсарайн); Харгы дээрэ хэбтэhэн үрөөhэн юумэ абажа болохогүй (Аман зохёолһоо); Ута хүн үрөөһэн нюдэтэй (таабари, зүүн); үрөөhэн гараараа нэгэ гараараа (одной рукой): Дүтэлжэ харахадань, Жаргал өөрөө ута гэзэгэнүүдээ үрөөһэн гараараа эмирэн, һалхинда хиидэһэн платияа баряад, энеэжэ байба (Д. Эрдынеев); үрөөhэн гарта (й) нэгэ гартай, нэгэ гаргүй (однорукий); үрөөһэн хүл зүүн гү, али баруун хүл (одна нога): Зэд улаан бэетэй, хүрзэ сээжэтэй буряад хүбүүд үрөөһэн хүл дээрээ ээрэмшээн, баярай хатар хэнэд (Д. Батожабай); үрөөhэн нюдөө анижархиха нэгэ нюдөө уйтан болгожорхихо, нэгэ нюдөө хааха (прищурить один глаз): Бабуудай тэдэ тоонуудые хараад, үрөөһэн нюдөө анижархинхай һууна (Д. Эрдынеев); үрөөhэн нюдэтэй нэгэ нюдэтэй (одноглазый); үрөөһэн хамар хамарай хоёр нүхэнэй нэгэниинь (одна ноздря): Харин тэрэнэй үрөөһэн хамарһаа хара хүрин шуһан уралыень дамжаад, жабжа уруунь урдан орожо байгаа һэн (Д. Батожабай); үрөөhэн эшэгэн эхир эшэгэдэй нэгэниинь (козлёнок из двойни); үрөөhэн эбэртэй нэгэ эбэрээ хухарһан, мүгэлзы (однорогий); үрөөһэн гутал хоёр гуталай нэгэниинь (один ботинок, сапог и пр.): Гансал шабарта хүхэгдэн, Аламжын хүлһөө һугарһан үрөөһэн гуталынь, хооһон амһарта мэтэ, тэдэнэй урдаһаа хаража байба (Д. Батожабай); үрөөһэн талаһаа зүүн гү, али баруун талаһаа (с одной стороны): Энэ үедэ ахамад туубаришан хоолой биил гэжэ хашхаран, ташуур байнал гэжэ шабхадан, һүрэг малаа үрөөһэн захаһаань хумижа ябаба (Ц.-Ж. Жимбиев); үрөөһэн тээшээ найгаха нэгэ тээшээ нэнгэхэ, хэлтыхэ (склоняться на одну сторону): Зуун жэлнүүдтэ хүдэлөөгүй хушанууд юундэшьеб саһан нэмэргэтэеэ үрөөһэн тээшээ найгабад (Д.-Д. Дугаров); үрөөhэн хажуугай нэгэ талын (односторонний, напр. плеврит); ◊ үрөөhэн бөөрэ эжэл нүхэр, унаган нүхэр, ойрын хани нүхэр, м аяг түхэлөөрөө, абари зангаараа адлирхуу хүн (близкий друг; два сапога пара): Тэрэнэй баруун гарынь, үрөөһэн бөөринь гэлсүүлдэг Хайдаб үгыень тодожо абан, хараал шэрээл табиба (С. Цырендоржиев); ○ үншэн гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2. юум. н. хошоодоор байдаг юумэнэй нэгэниинь, хоёр адли хахадай нэгэниинь (один из пары чего-л.; половина чего-л.): Малгайн зэргэхэн онгоошхонь һүлэмхи муу ганса нюдэн шэнгеэр хахархай шэлээрээ ёлойно, тэрээнтэй зэргэлээ шахуу набтар хабтагай үүдэниинь хаагдашаһан һохор үрөөһэниинь гээшэ ха (С. Доржиев); эхирэй үрөөhэн эхирэй нэгэниинь (один из близнецов): Тэрэ нуурай урда зүгтэхи үлхөө хадануудай үбэртэ эмээлээ хаягша газарhаа холо бэшэ Хара Уhан гэжэ булагта дүтэ энжэнь ябаhан айлайда хойто наhандаа түрэхэб гээ. Эхирэй үрөөhэн ябахаб гээ (Д. Эрдынеев); эжэлэй үрөөhэн хоёр адли юумэнэй нэгэниинь (дублет); гурбан дүлын үрөөhэн гуламтын гурбан шулуунай нэгэниинь (один из трёх камней очага).