ҮРГЭЛ

юум. н., шаж. 1) бурхадта гү, али дайдын эзэдтэ бариса барилга, хурал, уншалга, хэрэг бүтээлгэ (обряд жертвоприношения): Оло мянган бурхад, гуу, гунгарбаанууд, ороной тэнгэридэ үргэл хэдэг Богдо хаанай шэрээ болон эд торгон, номууд – бүгэдөөрэн газаа гаргагдажал байна (Д. Батожабай); үргэл мүргэл бурхадта гү, али дайдын эзэдтэ бариса барилга, уншалга, хэрэг хэлгэ (обряд поклонения): Хэдэн хоногто Сайнсаг ноёнойдо үргэл мүргэл үргэлжэлжэ, ургата хубилгаанай абаралша мэргэниинь амитан зондо гайхагдаһан байгаа (Х. Намсараев); үргэл (мүргэл) хэхэ хэрэг хэхэ (поклоняться, проводить обряд поклонения): Богдо хаан өөрөө эндэ һаяхан Тэнгэри сүмэ ошожо, үргэл хээд бусажа ябахадаа, мянган харуул түшэмэдэйнгөө дунда бүришье халуудашанхай ябаа бэлэй (Д. Батожабай); Шүтэдэг онго тэнгэридээ ямар арадай яажа үргэл мүргэл хэдэг тушаа бэшэгдэһэн зүйлнүүд эндэ бии (Ч. Цыдендамбаев); үргэл заһал хүнэй үбдэхэдэ хэгдэдэг ламанарай уншалга (молебствие для выздоровления больных): Тэрэ хушын узуурһаа түрэл гарални олоод, уг гарбалдаа, Абжаа-удагандаа үргэл заһал хэхыемни ябуулаал даа (Б. Санжин, Б. Дандарон); 2) бурхадта гү, али дайдын эзэдтэ бариһан юумэн, бариса, мал, архи, һүн, мүнгэн г.м. (подношение, пожертвование): Хажуудахи хайлааһанай узуурта эдеэ хоол табяатай байбашье һаань, сабдаг жэбдэгтэ табиһан үргэл яажа эдижэ болохоб (Ц. Шагжин); үргэл бадар дасангууд болон лама хубарагуудта суглуулһан үгэлигэ (пожертвования): Бүлэг нютаг бүхэндэ үргэл бадар хуряажа, адууһа мал, алта мүнгэнһөө эхилээд, айрһа хурһан хүрэтэр хэбэргүй ехэ зөөри суглуулба (Х. Намсараев); үргэл болгохо бурхадта гү, али дайдын эзэдтэ мүнгэн, зөөри г.м. бариха (жертвовать что-л.): Тиимэ дээрэһээ энэ уһанай эзэндэ үргэл болгон, үнэтэй зөөри холын улад асардаг юм (Д. Батожабай); үргэлэй мүнгэн бурхадта гү, али дайдын эзэдтэ бариһан мүнгэн (денежные приношения); 3) хэрэг хэһэнэй түлөө бөөдэ гү, али ламада түлэһэн мүнгэн (плата за требы шаману или ламе): Таниие мэхэлжэ, үргэл абажа ябаһан бөө найжа гэдэгтнай эгээл муухай алууршан гээшэ! (М. Осодоев).