ҮНЕЭ(Н)

(Н) юум. н. гурбан наһанһаа дээшэ эмэ үхэр (корова): Сошордоһон үнеэн аргаахан бодоод, ехэл залхуурһан янзатай хажуу тээхэнэ ошожо, хибэдэһээ хибэжэ оробол даа (М. Осодоев); hаалгадаг (гү, али hаамхай) үнеэн h ү үгэдэг эмэ үхэр (дойная корова): Һаамхай үнеэд арбаад хоножо, ногоонойнь һэргэһэн хойно түрүүн эдеэлһэн хорёодоо бусаха (Д. Эрдынеев); hүрэг үнеэд сугтаа ябадаг олон эмэ үхэр (стадо коров): Һаалишан хүгшөөдэй һүрэг үнеэдэйнгээ дүүрэн дэлэнгые дундалан, хүнэгөөр дүүрэтэр гү, али дундыешье һаагаа болоходоо, тэдэнээ дууһыень адхажал байха юм (Ц.-Ж. Жимбиев); боод үнеэн түрэхэ, түл гаргаха, тугаллаха үнеэн (стельная корова); hубай үнеэн үрэгүй, түл асархагүй, түрэхэгүй эмэ үхэр, байта h ан (яловая корова): Бии үгы мүнгэеэ суглуулжа, Питрай табан cap, гурбан һубай үнеэ худалдажа абаба (А. Бальбуров); хюhаран үнеэн тугалынь буруу болоhон, тугалгүйгөөр hаалгажа байhан үнеэн (яловая, но дойная корова, доящаяся второй год): Хюһаран үнеэдэй һүн үдхэн байжа, хурга тухай зузааншагаар зогсоһон сүсэгы хуулахада аятай, хүнгэншье һааб даа (М. Осодоев); байтаhан үнеэн олон жэлдэ түрөөгүй эмэ үхэр (корова яловая подряд несколько лет); хайдаг үнеэн тугалайнь гарзалhан гү, али миин тугалгүйгөөр hаалгадаг үнеэн (корова, доящаяся без телёнка): Газар уһан дээрэ габ гансахан хайдаг харагша үнеэнһээнь бэшэ дүрбэн хүл дээрээ тээхэйжэ байһан юумэ юрэ харагдажа үгэбэгүй (Х. Намсараев); бүдүүн үнеэн таба наhанhаа дээшэ, бэеэ хүсэhэн, hаалгадаг, түл гаргадаг эмэ үхэр (корова старше пяти лет); гунжан үнеэн гурбадахи наһандаа ябаһан эмэ үхэр (трёхлетняя корова): Гунжан үнеэн һүүлшынгээ хүсэ шадал шабхан, тэрэ зосоохи амитанаа түлхин гаргаха гэжэ дүлинэ (Ц.-Ж. Жимбиев); отондо ороhон үнеэн бухада ороһон, боод болоһон эмэ үхэр (стельная корова): Энээнһээ хойшо эндэхи үнеэдыетнай шэнэ түрүү аргаар отондо оруулха болонобди (Ц.-Ж. Жимбиев); үнеэ эбилгэхэ үнеэ hаахын урда тугалыень хүхүүлжэ урлюулха (дать некоторое время пососать телёнку); үнеэ хабидаха hаахадаа, үнеэнэй хойто хоёр хүлыень хэрээhэлүүлэн уяха (спутывать задние ноги коровы): Тиигээд лэ шэнэ һаалишан бэшэ үнеэдээ хабидажа, эльбэжэ далбажа байгаад лэ һааба (Ц.-Ж. Жимбиев); үнеэ hаагааша баруун бур. үнеэ hаадаг эхэнэр, һаалишан (доярка).