ҮНГЭРХЭ

үйлэ ү. 1) хажуугаар ба дээгүүр гаража ябаха, алгад гараха, алгасаха, тогтонгүй гараха (проходить мимо, миновать): Нохойгоо шэрэхэ шаргаяа заһажа байхадань, хоёр хүдэринүүд отогойнь баруугаар харайлдаһаар үнгэрбэ (Д.-Д. Дугаров); городоор үнгэрхэ хото дайража гараха, хото соогуур ябажа гараха, хотодо ороод, саашаа ябаха (проходить, проезжать через город): Уданшьегүй генерал Куропаткин хойноһоо Шэтын городоор үнгэрхэнь гэһэн шэмээ дуулдаба (Х. Намсараев); 2) саг хугасаа, байгаалиин үзэгдэл, арга хэмжээнэй болоод дууһаха, ходоро гараха (проходить – о времени, природном явлении, мероприятии): Зоной дунда зугаасажа ябаха аргамни үгы, Залмыемни дээрмэшэдэй абаашаһанһаа хойшо аяар гурбан һара үнгэрбэ (Б. Санжин, Б. Дандарон); Түргэн аадар үнгэржэ, жэжэхэн бороо шэбэрбэ (Д.-Д. Дугаров); Гэбэшье тиимэ ама халамгай зоной олон байһанһаа боложо, жагсаалнай ехэ хүхюунээршье, абьяастайгааршье үнгэрбэ (Ц. Цырендоржиев); үнгэр h эн үдэрэй тоогоор гара h ан үдэрэй тоогоор (задним числом): үнгэр h эн үдэрэй тоогоор гараа табиха; нэгэ жэл үнгэр h эн хойно жэл болоод (год спустя, через год): Жэл үнгэрһэн хойно ой соо баригдаа (В. Гармаев); үдэр үнгэрөөд байхада нэгэ хоноод (через день): Нэгэ үдэр үнгэрөөд байхада, тэдэ хоёр үйлсэдэ золголдошоо һэн (Ц.-Д. Хамаев); үнгэрэгшэ (гү, али үнгэрөөшэ) үдэшэ үсэгэлдэрэй үдэшэ (прошлый, вчерашний вечер): Үнгэрэгшэ үдэшэ Санжын Долгормаагай хойноһоо гаража ошохые тэрэ хараһан юм (А. Ангархаев); Энэ үнгэрөөшэ үдэшэ һургуулиимнай комсомолой суглаан болоо һэн (Х. Намсараев); үнгэрхэеэ үнгэрхэ бусахагүйгөөр ябаха (миновать, безвозвратно проходить): Хэрбээ тэрэ болоһон юумые дахин дурсаагүй һаамнай, һураггүйл һайн байгаа, юуб гэхэдэ, мүнөэ тэрэ хөөрэлдөөмнай үнгэрхэеэ үнгэршоо, удхаяа гээгээ ха юм (А. Бальбуров); үнгэрхэеэ үнгэр h эн хүн дүүрэһэн хүн, яахыншье аргагүй хүн (конченый человек); үнгэрхэеэ үнгэр h эн хэрэг хосорһон, бүтэхэгүй хэрэг (пропащее дело); 3) наһа бараха, үхэхэ (умереть, скончаться).