ҮМХЭХЭ

үйлэ ү. шүдөөрөө хазаха, зулгааха, жажалха (хватать зубами, откусывать): Гурбан ангуушадай хэниинь өөхэндэ бэрхэ юм ааб гэжэ Найданай адаглан хаража байхадань, Тармай амандаа үмхэһэн өөхэеэ һайса жажалангүй, бага сага хэлээрээ худхаа болоод, гүлдэгэд гээд хүлхөөр гулдируулжархина (А. Шадаев); ногоо үмхэхэ ногоо шэмхэлхэ, зулгааха (щипать траву): Хонид ябууд дундаа хоёр-гурба ногоо үмхэнэ; хилээмэ үмхэхэ хилээмэ хазажа эдихэ (откусывать хлеб): Тиихэдэнь Радна хашарһан хэбэртэй, нюураа уршагад гүүлээд, хилээмээ ехэ ехээр үмхэжэ, сайгаа түргэ түргэн һорожо һуутараа, хэлэнэ (Ц. Дон); амтархан үмхэхэ дуратайгаар, хомхойгоор хазан эдихэ (есть с аппетитом, уплетать): Тиигээд ехээр уухилан амаяа аршаад, хүсэд болоогүй мяха амтархан үмхэжэ оробо (С. Цырендоржиев); газар үмхэн унаха нюураараа шорой руу унаха (падать лицом на землю): Газар үмхэн унахадань, тэрэнэй хамарһаа шуһан гаража, шоройтой худхаралдашаба (Д. Доржиева); ◊ шорой үмхэхэ диилдэхэ, булигдаха, дарагдаха, илагдаха (быть поверженным): Юрын хасагуудһаа үлүү эрхэтэй, үлүү хүсэтэйб гэжэ Банзар өөрөө мартадаггүйшье һаа, хасагуудаараа һайн һаа, һайн ябахаб, тэдэнэрээр муу һаа, шорой үмхэхэб гэжэ мэдэдэг байба (Ч. Цыдендамбаев).