ҮМДЭ(Н)

) юум. н. хүл ба бэеын доодо хубиие матаргай хүрэтэр халхалха хубса h ан (брюки, штаны): Одоол эндэ мундуу хүбүүдэй зарим нэгэнэйнь үмдэн түриидөө хүрэтэр нороһон байжа болоо (Д. Батожабай); үрөө h эн үмдэн үмдэнэй нэгэ түрии, хүнэй хүлдөө үмдэхэ, алаhаа доошонхи үмдэнэй хубинь (штанина): үрөөһэн үмдөө шамаад ябаха; дотор үмдэн нюсэгэн бэе дээрэ үмдэдэг нимгэн үмдэн (кальсоны): Дотор үмдэеэ үмдэгты, газаа хүйтэн болобо; оодон үмдэн богони үмдэн (короткие штаны, шорты): Нэгэ хэды болоһоной һүүлээр хара оодон үмдэтэй, сэнхир самсатай набтар аад, нилэ эд тарган хүнэй одоошье нээхэдэнь, һаял унтариһаа бодоһон хүн гэжэ ойлго хоор байба (Д.-Д. Болотов оршуулба); буряад үмдэн үргэн алатай, уужам түриитэй, дээдэ таладаа залгамал захатай үмдэн (бурятские штаны); алгабша үмдэн ала дороо түнхилөөтэй үхибүүнэй үмдэн (детские брюки с вырезом на ягодицах); хүбэнтэй үмдэн үбэлэй сагта үмдэдэг, гадар дотор хоёрой хоорондо хүбэн табижа хүшэhэн дулаан үмдэн (стёганые, ватные штаны): Зали абаагүй, нойртоо дарагдаһан Байвалай хүлнүүд хүбэнтэй үмдэндөө тушагдаһан шэнги хүжүүн (Д.-Д. Дугаров); хүдэhэн (гү, али хонин) үмдэн хониной арhаар оёгдоhон үбэлэй хүйтэндэ үмдэдэг дулаан үмдэн (штаны из овчины): Хадамуудынь шэнэ ямаан даха, малгай, бээлэй, хүдэһэн үмдэ, оймһо үгэхэеэ хэлэбэд (Б.-Б. Намсарайн); Хүхэ даалингаар гадарлан оёhон шэб шэнэхэн хонин үмдэеэ тайлаад хоноhониинь hүни үгы болошоhон юм (Д. Батожабай); эльгэн үмдэн эльгэдэжэ элдэгдэhэн арhаар үнгөөрнь газаашань оёhон зунай сагта үмдэдэг үмдэн (замшевые штаны): Газаа гэрэй хойно самсагүй, эльгэн үмдэтэй хүнүүд түлеэ хахалжа, хюрөөдэжэ байна (Х. Намсараев); hарьhан үмдэн үhыень зулмааhан, халсагай арhаар үнгөөрнь зосоошонь оёhон зунай үмдэн (штаны из выделанной кожи без ворса); халимдар үмдэн бүд үмдэн, ганса дабхар бүдөөр оёгдоhон зунай сагта үмдэдэг үмдэн (матерчатые штаны): Нойтон газарта халимдар үмдэмни нэбтэ нороод, нюрга руум хүйтэ даагаад, уданшьегүй дааража эхилбэб (С. Цырендоржиев); бүд үмдэн ганса дабхар бүдөөр оёhон зунай үмдэн (матерчатые летние штаны); ◊ үмдэндөө алдатараа айха ехээр айха, шэшэтэрээ айха (сильно бояться, трепетать от страха).