ҮЙ I

1. шангадх. ү. бута, һамна, зада (вдребезги, в прах, наголову, совсем): Тиихэдэнь тэрэ Либээнтэй гэдэгтнай дүтынгөө барлаг Шоные абангүй, харин табан һайн хамниган ангуушадаар хулгайшадые эрьюулжэ, Хамар Дабаан дээрэ хүсэһэн бэеэрээ бултыень үй дэлдээд, адууень эзэдтэнь бусаагаа (Б. Санжин, Б. Дандарон); үй бута (гү, али зада, таһа) һамна, биса, олон тээшэ һүрэтэр (вдребезги, напрочь): Сабидар сарай соо хаагдаһанаа мэдэхэдээ, ухаа мэдээ алдажа, тэрэ сарайгаа үй бута татахые хүсэн, иишэ тиишээ харайн нүжэгэнэбэ (Ц. Шагжин); Уусаһаань шүүрэхэ хүсэлтэй хойноһоонь добтолһон хоёрдохи гуринхань уданшьегүй тархяа үй зада үдьхэлүүлээд, һөөргөө добтолхо шадалгүй юумэ гунхалзан унаба (М. Осодоев); Боомбын унаад, юумэнэй үй таһа, үй бута һүрэшэхые үзөөб (А. Ангархаев); үй сохихо бута, һамна сохихо (разбивать в прах): Ойн гүнзэгы саһа үй сохин, нариихан харгы зубшаад, гүйлдэһэн адуунай мүрөөр тэдэ гурбан харайлгашанад (Д. Эрдынеев); үй һүрэхэ бутарха, һамна бууха, һалан тараха (разбиваться вдребезги): Зангиданхай нюдаргануудайнь сарбуунуудта үмэдхөөтэй түмэр гэнжэ нэгэл угзараа һаань, үй һүрэн, хиидэшэхээр һанагдаа һэн (Д. Батожабай); 2. юум. н. жэжэ хуби, уйгааг, тооһон (мелкая частица, пылинка); үй тооһон жэжэ тооһон, уйгааг, тоодхо, тоорог (мельчайшие пылинки); үй түмэн айхабтар олон, тоо томшогүй (бесчисленный, неисчислимый): Теэдшье урда захаар юун боложо байһыень харахын аргагүй, үй түмэн хүн сугларшанхай, даршажа байна бшуу (Д. Батожабай).