ҮГЫЛХЭ

үйлэ ү. 1) юумэнэй үгы болоһые ойлгохо, үгыень мэдэрхэ (узнавать о пропаже, обнаруживать отсутствие чего-л.): Мэнэ һая хашхаржа, хүхижэ ябаһан Булад хүбүүгээ Жалма үгылжэ, өөдэ уруугаа хараашалба (Д. Батожабай); мори үгылхэ мориёо алдаһанаа ойлгохо, үгы болоһонииень мэдэхэ (хватиться лошади): Мүнөө һүниндөө гү, али үглөө эртээр мори үгылхэ (С. Цырендоржиев); бэеэ үгылхэгүй бэеэ мэдэхэгүй, юумэ хэжэ шадахагүйгөө мэдэрхэгүй (не считаться со своими силами); 2) ехээр һанаха, уйдаха (скучать): Зэргэ хоюулан түрэhэн нютагаа, гэртэхидээ, инагаа үгылжэ, сэдьхэлээ хүмэрюулэн, гуниглалда абташанад (Г.-Д. Дамбаев); 3) шаналха, шаналан муудаха (скорбеть, горевать об умершем): Сонитой уулзаhан түрүүшынгээ энэ уулзалга hанан hанан hууhан Насаг дайнай hүүлээр хуби заяагаа ниилүүлхэ гэлсэhэн болзорhоо урид наhа бараhан хайрата инагаа үгылжэ, гэнтэ сэдьхэлээ уйдхар гунигаар дүүргэжэрхёод, шэгээ гансата барылган, хүндөөр hанаа алдаба (Г.-Д. Дамбаев); үгылэн шаналха уйдхарлаха, гашуудаха, уйда дарагдаха (печалиться об умершем): Уһанда орожо үхэшэһэн Борис гэжэ хүбүүгээ үгылэн шаналбад (С. Цырендоржиев); үгэйлхэ бөө нүгшэһэн хүнэй ямар нэгэ түрэлэйнь хүнэй хүдөөлгэдэ байгаагүй аад, ерэхэдэнь хэдэг хэрэг (обряд поминания покойника по случаю приезда родственника, не участвовавшего в похоронах).