ҮГСЭХЭ

үйлэ ү. газарай үндэр тээшэ ябаха, үндэр өөдэ гараха (подниматься вверх): Тогоошо Химниие оймуулан урагшаа гараад, уһа шабартай үргэн сарамай дундуур шууд хатаргаһаар үнгэржэ, зүүн урда хүтэл хаража гараһан жалга өөдэ соёруулан үгсэнэ (Д.-Д. Дугаров); үгсэхэ уруудаха дээшээ доошоо ябаха, нэгэ дээшэлээд, нэгэ доошолхо (подниматься и спускаться, идти вверх и вниз): Зунай эхиндэ, хадын доодо хүтэл дабаануудаар хүнэй ябахаар болоходо, Кузнецов хэзээдэшье иигээд тэдэниие үгсэхэ уруудахаяа болёо гэжэ Шоёной досоо хүндэ уйдхар манарна (А. Ангархаев); үгсэн-үгсэн мандаха наранай өөдөө боложол байха, өөдөө хөөрэхэ, ургаха, дээшэлһээр байха (подниматься всё выше и выше – о солнце): Үдын наран хөөрэжэ, үгсэн-үгсэн мандана, үнэгэн зөөлэхэн һэбшээгээр үлеэн үлеэн наадана (Х. Намсараев); эгсэ эрье үгсэн гараха эгсэ эрье дээгүүр өөдөө абирха (взбираться по обрывистому берегу); өөдөө ургажа үгсэхэ ургаха, хүсэтэй болохо (расти, развиваться): Нёдондо һуулгаһан модомни өөдөө ургажа үгсэбэ; гол үгсэхэ уһанай урадхалай урдаһаань ябаха, урадхал уһан өөдэ ябаха, эхин руунь шэглэхэ, гол өөдэ ябаха, голой урадхалай урдаһаань зубшаха гү, али һэлихэ (ехать, плыть вверх по течению реки): Тиихэ үедэ машина хомор, өөрынь ябаа болодог «ГАЗ-67» эбдэрхэй, Дамба Дамчеев үглөөдэр үглөөгүүрынь үндэр хээр мори эмээллэжэ унаад, Юрөө голоо үгсэн гүйлгэбэ (Б. Мунгонов); үйлсөөр үгсэжэ ябаха үйлсөөр өөдөө ябаха (идти вверх по улице): Хэдэн һүни унтангүй, хара хүдэлмэри хэһэн юумэдэл эсэшэнхэй, энэ һүни Шойнзоной үйлсэ үгсэжэ ябахые хэншье хараагүй һэн (З. Гомбожабай); харгыгаар үгсэхэ ябаха тудам үгсүүр болоһон харгыгаар ябаха (подниматься вверх по дороге): Тогоошо тосхоной захада гаража, баруун добо дээгүүр ошоһон харгыгаар үгсэжэ ябана (Д.-Д. Дугаров).