ҮГЛӨӨ(Н)

(Н) 1. юум. н. үүр сайхаһаа эхилэн бага үдэ хүрэтэрхи үе, үдэрэй эхин (утро): Бэритэй боложо, бэриингээ шанаһан сай дээрэ бодохо гэһэн иимэ үглөөе хүнэй зэргын хүбүүтэй байһан хүн хадаа үзэбэ гээшэ хаб (Х. Намсараев); үглөө үдэшэ а) үдэрэй эхилхэдэшье, дууһахадашье (по утрам и вечерам): Энэ һаалишан үглөө үдэшэ үхэр малтаяа хяаралдажа, дал хорёогоор дүүрэн хараал шэрээл, бэлин шэбшэг хэлэн ябадаг аад лэ, мүнөө тэдэнээ мартажархиһан юумэдэл, аалин дуугай ябана (Ц.-Ж. Жимбиев); б) ерэхэ үдэрэй дууһаха багта (завтра вечером): Үглөө үдэшэ багаар лэ Туянада дуулгаарай (С. Доржиев); үглөө болгохо ерэхэ үдэрэй эхилхые хүлеэхэ (ждать утра, отложить до утра): – Гэртээ үгы гэлсэнэ. Байза, үглөө болгохо юм байна, – гэжэ дуугарна (Х. Намсараев); үглөө болотор амарха үүр сайтар унтаха (отдыхать до утра): Хүбүүдые халуун сайгаар хүндэлөөд, үглөө болотор амархыень унтари заһажа үгөөд, хамаг юумэн үглөөгүүр элирхэ гэжэ аргадаһан юм (М. Осодоев); сэлмэг үглөө үүлэгүй, наратай үдэрэй эхин (ясное утро): Үсэгэлдэрэй бороо огто ороогүй мэтэ, тэнгэри нэгэшье үүлэгүй, наратай сэлмэг үглөө байба (К. Цыденов); үглөө эртээр хара эртэ (рано утром): Зүгөөр үглөө эртээр бодожо, городогойнгоо хойто ой соогуур гүйдэг, хаа-яа автобусто һуунгүй институдаа хүрэтэр гүйжэ ерэдэг болоо һэн (С. Цырендоржиев); үглөөнhөө сааша, үхэхэhөө нааша тэхын эбэрэй тэнгэридэ хүрэхэдэ, тэмээнэй һүүлэй газарта хүрэхэдэ, хара хирээгэй сагаан болоходо (≈ когда рак на горе свистнет); 2. наречи ерэхэ үдэр, мүнөөдэрэй удаадахи үдэр (завтра): Тэндэ олон ажалшадай дунда хөөрэлдөө хэхэб, аргатай һаа үглөө үдэшэ ошыш, кино харуулагдаха (Д.-Д. Дугаров); үглөө мүнөө (гү, али мүнөөгүй) ойродо, удангүй, һаяар (не сегодня-завтра, со дня на день, в ближайшее время): Һуурин дотор зайн гал дамжуулдаг утаһануудые үлгэһэн баханануудынь үмхиржэ, үглөө мүнөө хүнэй тархи дээрэ унана аа гү гэхээр хазайжа харагдана (Б. Бадмаев); Үглөө мүнөөгүй ерэхэ, тиихэдэ намайе хэншье барижа шадахагүй, Танидаа ошохоб гэжэ һанахадаа, Тогоошын сэдьхэл нэгэ бага уударжа, трактортаа ошодог юм (Д.-Д. Дугаров); үглөө нүгөөдэрhөө а) нэгэ гү, али хоёр хоноод (завтра или послезавтра); б) һаяар, ойрын үдэрнүүдтэ, удангүй (на днях, в ближайшие дни): – Үглөө нүгөөдэрһөө юунэйшье болохоо байһаниие мэдээгүй аад, элдэбын юумэ доржогонохоо боли! (М. Осодоев); үглөө үглөөгүүр хоноод, үглөөнэй сагта (завтра утром, утром следующего дня): Тэндэ үүр сайтар хуралда мүргөөд, үглөө үглөөгүүрынь, сагаан һарын нэгэн шэнын үдэр, Шэбэрэйнгээ эгээл эхинэй айлһаа захалаад сагаалжа эхилдэг заншалтай һэн (Ц. Шагжин); үглөө эдихэ өөхэнhөө мүнөө эдихэ уушхан дээрэ (Оньһ. ү.) ехэ юумэндэ һанаатай байнхаар, бага юумэ гартаа баряад байгаа һаа дээрэ (лучше синица в руках, чем журавль в небе); ○ үдэшэ гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 3. тэмд. н. мүнөөдэрэй удаадахи үдэрэй (завтрашний): Шимни үглөө үдэр студент Базар бэшэ, алба хаагша Базар болохоо байнаш (Ц. Шагжин); үглөө һүни хоноод, үнжөөд ерэхэ һүни (завтрашней ночью): Харин мүнөө Головкинтой хүнжэл нэгэдэшоод хэбтэхэдээ, үглөө һүни Михаилай ерэхые хүлеэхэ һэн тула, Настя сэхэеэ хэлэжэрхибэ бшуу (С. Цырендоржиев).