УУДАЛХА

үйлэ ү. 1) һуулиха, нээхэ, онгилхо, онгиргохо (рыться, искать, докапываться): Час хахадай турша соо хамаг юумыень онгиргобо, ханза хайрсагуудыень уудалба, хубсаhа шэрдэгүүдыень урбуулба, хана уняаень тоншобо, палаахынь хабтагайнуудые хангилба (Б. Мунгонов); үбэрөө уудалха юумэ бэдэрэн дэгэлэйнгээ үбэр һуулиха (шарить рукой за пазухой): Тиигээд гүсэтэй сайн хооһорһон хойно, үбэрөө удаан уудалжа, гурбан шарахан хитад аягануудые гаргажа, набтархан шэрээ дээрэ зэргэлүүлэн табиба (Ч. Цыдендамбаев); үгэ бэдэржэ үбэрөө уудалхагүй хэлэрхүү, хүниие урдаа оруулхагүй, үлүү гарама хэлэтэй, улаан хэлэтые урдаа оруулхагүй (≈ за словом в карман не полезет); 2) элдэб хэрэгэй уг үндэһэ, ушарые гаргажа элирүүлхэ (доискиваться, вскрывать, расследовать); сэдьхэлээ уудалха сэдьхэлээ нээхэ, һанаһанаа хэлэхэ (раскрывать душу): Сэдьхэлээ уудалжа, гунигай гү, али гомдолой, үгышье һаа, мэсэтэ уурай ямар бэ даа үгэнүүдые хэлыш, Тунгалаг (Ц.-Д. Хамаев); ухаагаа уудалха бодомжолхо, юумэ ухаандаа һанаха, шэбшэхэ (обдумывать, соображать): « Һалаха һандахаа болиһон. Яажа энээнһээ һалахамни ааб», – гэжэ үбгэжөөл ухаагаа уудална (С. Ангабаев); муу муухайе уудалха элдэб муу ябадал болон хэрэг элишэлхэ (выявлять недостатки): Бидэ эдэниие хашажа, муу муухайень уудалжа, улайлгаха эшээхэ гэһэн бэшэ… (Х. Намсараев); ○ ухашалха гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.