УРМА(Н)

(Н) юум. н. 1) баяр, зориг, һайхан сэдьхэл, һанаан (хорошее настроение, хорошее расположение духа): Хододоо согтой залитай, шогууша, юрэдөө, хэнэйшье урма үргэжэрхихөөр гээшэ ха гэжэ Заяахан бододог (Ц.-Д. Хамаев); урма зориг хүсэлээ бэелүүлхэ, табиһан зорилгодоо хүрэхэ шадабари, сэдьхэлэй хүсэн, һүр (сила духа): Унатараа ажаллажа байһан орлогшонороо нэгэ бишыханааршье һаань урмашуулхын орондо, урма зоригыень үгы болотор даражархина ха юм (Б. Мунгонов); урмаа (гү, али урма зоригоо, урма сэдьхэлээ) хухарха (гү, али таһарха) обгүй, уруу дуруу болохо, омогоо хухарха (расстраиваться, разочаровываться, падать духом): – Һүүлэй үедэ би эндэхи, Казаньда байдаг аристократ изагуурта зоной, илангаяа өөрынгөө ажаһуудалда ехэ урмаа хухаранхайб (Ч. Цыдендамбаев); Иимэ өөдэгүй тулюур, зүдэгэй эшхэбтэр ааша гаргажа, урма зоригоо хухаршаһан бидэнэр һөөргөө аалихан һубарилдабабди (С. Цырендоржиев); Иимэ шанга харюу абажа, урма сэдьхэлээ хухарбашье хэрэггүй мүргэл хэхэеэ байһан зониие болюулха хүсэлтэй Оюуна гуйна (Ц.-Ж. Жимбиев); Энэ газетэ уншахадаа баярлаһандаа дэбхэрхэһээ наагуур болохо гэжэ һанаһан Жалуур тон ехээр урмаяа таһарба (Ц. Шагжин); урма (гү, али урма зориг) хухалха сэдьхэлыень муудуулха, обгүй, уруу дуруу болгохо (портить настроение): Тиигэжэ тон жэжэхэн, бололгүй юумэ дээрэһээ тоосолдон, хэн хэнэйнгээшье урма хухалдаг байгаа (К. Цыденов); Үнэн сэхээр ажаллажа, ударидажа ябаһан хүнүүдэй урма зориг хухалжа болохогүй (Ц. Шагжин); урмаа хухаранги, урма зориггүй (гү, али дурмагүй) хүхюугүй, дорюун бэшэ, дорьбогүй (унылый, удручённый, разочарованный): Машина дээрэхид гансата урмаа хухаранги, абяагүйнүүд болошоо һэн (Д. Эрдынеев); Хүбүүнэйнгөө урма зориггүй һуухые обёорһон Сэндэмэ Раднаевна һанаата болонгёор юунэй ушарһые асууба (С. Цырендоржиев); …тэндэһээ бусажа ябаһан урма дурмагүй уруу духа болоһон хүнүүд, зүүдэлһэн болиһон хоёроо ойлгожо ядаһан юм шэнги… (Х. Намсараев); урмаа хананги сэдьхэл дүүрэн, сэдьхэл тэгшэ, сэдьхэлээ хананги, налагар (довольный, удовлетворённый): Дайнай газарташ бэшэ һаа, эндээ оролдожо, хүн зонойнгоо эрилтэ харюулха найдалынь болоһондоо, Заяахан эгээ мүнөө урмаа хананги болобо (Ц.-Д. Хамаев); урмаа таһарангяар хүхюугүйгөөр, дорюугүйгөөр, дорюун бэшээр (уныло, удручённо, подавленно): Гэр соогуураа хойшо урагшаа ябуултаха зуураа Алдар тархяа һэжэрээд, урмаа таһарангяар гүбэрнэ (Ц.-Д. Хамаев); урма зориг орохо урагшаа дабшаха хүсэлтэй болохо, зоригжохо, зүрхэтэй болохо, согтой болохо, сэдьхэлээ хүдэлхэ, сэдьхэлээ хѳѳрэхэ (воодушевляться, вдохновляться): Хүнүүдэй урма зориг орожо, ханамжатай байһанаа элирхэйлэн хэлэхэдэнь, бусад малшадшье тэдэниие дэмжэн дуугаралдана (Д.-Д. Дугаров); урма баяр баяр, һайхан сэдьхэл, һанаан (радость, подъём духа, хорошее настроение): Энэ хүлеэгдээгүй һониниие Түмэн дуулахадаа, урма баярынь дэбэржэ, тэндэ унтажа байһан дүү басагаяашье мартаад … шангаар, дүүгэйнгээ һэришэтэр дуугараа бэлэй (Б. Санжин, Б. Дандарон); урма баяраа мохохо зоригоо хухарха, юумэ хэхэ хүсэлгүй байха, дураа хүрэхэгүй, сүхэрхэ (падать духом, ≈ опускать руки): Тиигэбэшье урдань урма баяраа мохожо, һүр һүлдэеэ алдаһан, али бүхы юумэндэ хайша хэрэгээр хандадаг болошоһон бэшэ, харин үшөөл сула, шиираг, шэлдэн улаан үбгэжөөл харагдаа һэн (Д. Эрдынеев); урма баяртайгаар хүхюутэйгээр, дорюунаар, илдамаар (радостно, с радостью, приветливо): Гэрэй эзэн басаган айлшантаяа хөөрэлдэхэ юумэ олоһондоо урма баяртайгаар үгэлбэ (Ц.-Ж. Жимбиев); урма зоригжол урмашал, урагшаа тэгүүлхэ зориг (решительность); 2) ямар нэгэн юумэндэ дурлал, хүсэл (охота, тяга к чему-л.); 3) аман зох. аша, наар, алдар, суу, хүсэн (благодать, слава, сила, по суеверным представлениям – свойство высших существ шаманского пантеона, а также чистых душою людей).