УНАГААХА I

үйлэ ү., идх. залог 1) дээрэһээ, үгышье һаа юумэн дээрэһээ гэнтэ доошонь газарта буулгаха, хэбтүүлхэ, хүмэрюулхэ, бутара татаха, һалгааха (валить, рубить): Тэрэ хатаршашни шинии адуушаниие будхажа унагаагаад, Ононой шугы соогуур тэнээ (В. Гармаев); түлхижэ унагааха хүсэлжэ доошонь хүмэрюулхэ (сталкивать): Буряад хүн моринойнгоо жолоо тайлажа, ганзагатай ашааень түлхижэ унагааба (Д.-Д. Дугаров); үнэһэ унагааха тоншорон үнэһэгүй болгохо (стряхивать пепел): Очир хара хүрин нёлбоһо аман сооһоо гаргажа, гааһанайнгаа үнэһэ шарга дээрэ унагааха зуураа, аалихан иигэжэ асууна (В. Гармаев); үһэеэ унагааха үрзэгэр үһэеэ эльбэжэ хэбтүүлхэ (приглаживать волосы): Мартын наратай нэгэ үдэр, хахад үдэрэй һүүлдэ, университедэй ректор Николай Иванович Лобачевскиин кабинет соо үһэеэ хэбтүүлжэ һамнаһан, нарин ута нюуртай, туранхайшаг бэетэй залуу хүн оробо (Ч. Цыдендамбаев); самолёт унагааха ниидэжэ байһан самолёт буудажа буулгаха (сбивать самолёт): Баатар ахай манай газар дээгүүр ниидэһэн Америкын самолёдые унагаагаа юм (Д.-Д. Дугаров); мүрэһөө унагааха тайлаха (снимать – об одежде): – Тиимэ хадань энэ хубсаһаяа мүрэһөө унагааха дурагүй гээшэ хат! (Ч. Цыдендамбаев); 2) газарта алдаха, һанагдаагүйгөөр бариһанаа табижархиха (ронять): Үбгэжөөл залд гэһэндээ тахяагаа газарта унагаагаад, мэгдүү сошордонгёор гүбэрэн, гэдэргээ эрьебэ (Б. Мунгонов); нёлбоһо (гү, али нулимса) унагааха уйлаха, нюдөөрөө уһа гүйлгэхэ, нюдэнһөө уһа дуһалуулха (ронять слёзы): Хүбүүн уярһандаа хоёр нюдэнһөө нёлбоһо унагааба (В. Гармаев); Зүрхэ хүдэлмэ энэ дуунһаа Ханда эжэлэнгүй уяраад, хоёр харахан нюдэнһөө баярай нулимса унагаажа эхилбэ (Д. Эрдынеев); 3) сабшаха, хадаха, хуряаха (косить, жать): Харин хадахаар хүсэд болоодүй таряагаа унагаажа эхилээ һаамнай алдуу гараха һэн! (Д. Эрдынеев); 4) шэлж. алаха, ами таһалха (убивать): Гадна эдэ хоёр баатар, Бадан Булавин хоёр, хүбшын хүсэтэн болохо эгээл аюултай шара майхай баабгайе унагаажа шадаа (Б. Санжин, Б. Дандарон); сабшажа унагааха а) эритэ зэбсэгээр сабшажа алаха (зарубить насмерть): Түрүүн минии тухайхан хоёр үхибүүень сабшажа унагаагаад, түрэхэ һамганайнь гэдэһэ һэлмээр хээлэжэ хаяад, һүүлдэ өөрыень буудажа алаа һэн (Б. Мунгонов); б) хажуураар, һүхөөр сабшаха, хажуурдаха (скашивать, срубать): Дармажабай буусадаа гүйлгэжэ ерэхэдэнь, гэрэйнь хашаан соогуур үнэхөөрөөшье үрмэдэһэ халаахай ургашаһан байжа, амбаар сооһоо хурса хажуураа гаргаад, дары түргэн тэдэниие сабшажа унагааба (Б. Мунгонов); буудажа унагааха буугаар алаха (застрелить): – Бөө гэжэ шамайе һайхашаажа харахагүйб, буудажа унагаахаб! (М. Осодоев); 5) шэлж. муудхаха, элдэб муу юумэндэ оруулха, урагшагүйдүүлхэ, ехэ һаад ушаруулха (заваливать работу, разваливать): Хэлсэхэдээ, коммуные унагааха, Аюушые мүнөө һүни алаха, тэрэ шэнэ ерэһэн партиин секретарь нүхэрые, энэ Бадма хүбүүе, һаяар алаха гэлсээ һэн (Ц. Дон); ялада унагааха яла түлүүлхэ болгохо (навешивать штраф): Хэзээ нэгэ намайе ялада унагааһан, доромжолһон хүндэ ерэжэ туһалха үгыхэн лэ гээби даа (Б. Мунгонов); 6) шэлж. засагынь хаһаха, засагынь буляаха, тушаалһаань буулгаха (свергать): Тиимэ хүсэтэй тайшаае ямар нэгэ шалтагаанууд унагаажа шадаха юм аал? (Ч. Цыдендамбаев); хааниие унагааха хаанай засагынь буляаха (свергать царя): Тэрэ Радна Гамбал хоёрынь Петроградта хааниие унагааһан үймөөндэ хабаадалсаһан юм гэжэ дуулааб (Х. Намсараев).