ТЭНЭГ

1. тэмд. н. 1) уймар, дунгяа, юумэ ойлгоходоо тулюур, ухаа муутай, тэншүү, үбэштэй, мохоо молхи, мунхаг, балмад (глупый, тупой): Теэд тэрэ үгэдэнь зарим нэгэ тэнэг басагад амаяа ангайтараа этигэдэг байха (Ч. Цыдендамбаев); Тэнэг тархи хүлөө эсээхэ (Оньһ. ү.); тэнэг дунгяа (гү, али эрьюу, тэншүү, уймар) уймар, үбэштэй, ухаа муутай (глупый, придурковатый): Юун эндэ нюдэнүүдээ бэлтылгээд, амаяа ангайлгаад, тэнэг дунгяа юумэ шэнги байнаш?! (Ц. Шагжин); – Танай хүбүүн үнөөрөө тэнэг эрьюу хүн ха юм (Х. Намсараев); – Бадмын тэнэг тэншүү хүбүүндэ ошохогүйб, Бадмын муухай бузар бэлэг абахагүйб! (Х. Намсараев); Хара амияа хараһан тэнэг уймар эхэнэр гэжэшье бодогты (А. Ангархаев); тэнэг түлгүү мохоо молхи, ушар удхагүй (глупый, напр. совет); шал тэнэг, тэнэгэй тэнэг, мяхан (гү, али шабар, газар гахай) тэнэг мяхан тархитай, мохоо мунса, мохоо молхи, ухаагаар ехэ муу (совсем глупый, глупейший): Теэд шал тэнэг шэг шарайдашни Дүүхэйешье, намайешье хайрлаһан тэмдэг тиихэдэ үзэгдөөгүй бэлэй (М. Осодоев); Абань хүбүүндээ орходоо гуйраншан мэтэ үгытэй, тэнэгһээ тэнэг хүн һэн (А. Ангархаев); тэнэг хүн уймар хүн, мунхаг хүн, үбэштэй хүн (глупец): Энэ һамга басагадай үгэдэ орожо ябаха Базар шэнги тэнэг хүн эндэ үгы (Ц. Шагжин); Тэнэг хүн тэнгэриие зандаха (Оньһ. ү.); тэнэг адхамар уймар хүн, үбэштэй хүн (глупец, дурень); 2) ушар удхагүй, юунэйшье тоолхогүй, гайхалай, жэгтэй (нелепый, несуразный): Хүбүүн энэ бэшэгээ өөрөө уншахадаа, ямар тэнэг юумэ бэшээ гээшэбиб гэжэ ойлгобо (Д. Эрдынеев); тэнэг зүүдэн ушар удхагүй, жэгтэй зүүдэн (нелепый сон): Тэнэг зүүдэ хараһандаа сухалдан, унахадаа үбдэхөөжэрхиһэн үбдэгөө эльбэһээр бодобо (А. Ангархаев); ○ уймар, һүлэр, эрьюу гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.; 2. юум. н. 1) үбэштэйрэлгэ, эрьюутэлгэ, тэншүү ааша (глупость): «Тиимэл юумэ ааб даа» гэлдээд лэ, тэнэгтээ найдаад лэ, ябаха уладууд аабзабди даа (Г. Цыдынжапов); тэнэг мохоо дунгяа, тэншүү, һүлэр, бэлиггүй шанар (тупость, ограниченность); тэнэг ябадал үбэштэйрэлгэ, эрьюутэлгэ, тэншүү ябадал (глупость); тэнэгтээ гомдохо, тэнэг тэншүүеэ шамарлаха тэншүүдээ голхорхо, өөрынгөө тэнэгые голохо (пенять на свою глупость): Үбгэжөөлэйнгөө уурлашоод байһые тухайлжа, мүн өөрынгөө тэнэг тэншүүе шамарлан, газар доро орошохо дурамни хүрэбэ (С. Цырендоржиев); 2) уймар хүн, мунхаг хүн, үбэштэй хүн (глупец, дурак): Нэгэл тэнэг олдоод, хан шэрээдэ һуужал байгша бэшэ гү? (Ч. Цыдендамбаев); Тэнэг сэсэн хоёр хөөрэлдэжэ шадахагүй, тэмээн ямаан хоёр мүргэлдэжэ шадахагүй (Оньһ. ү.); тэнэг газари мохоо мунса, мохоо молхи (болван, балда).