ТЭНИИЛГЭХЭ

үйлэ ү., идх. залог сэхэлхэ, нугалаагүй болгохо, годируу бэшэ болгохо, татажа дэлгэхэ (расправлять, растягивать): Шэнэ сагаан бүд бүрилгэтэй, һэрюухэн, аятай унтари соо ороходоо, Намжал бүхы бэеэ тэниилгэн һуняажа, өөрөө өөртөө энеэбхилнэ (К. Цыденов); тэниилгэн татаха нугалаагүй болгожо татасагааха, жэгдэлхэ (расправляя, растягивать): Тиигэжэ хоёр арһанай нооһо ялайшатарнь хюһалсаад, шала дээрэ тэниилгэн татажа дэлгээд, дээрэнь талханай һагшадаһа айруулжа, газаашань тэлэжэ гаргаад, нохойн хүрэхэгүй хоргуу бүглүү газарта үлгэлсөө һэн (М. Осодоев); үе мүсөө тэниилгэхэ а) һуняаха, үе мүсэеэ һунааха, жиихэ (потягиваться): Үдэрэй ошохо бүри наран улам дулааханаар шаража, дайда дэлхэй дахинаа амидыржа, үльгэрэй баатар шэнги үе мүсөө тэниилгэжэ, сээжэ дүүрэн амилжа эхилээ бшуу (М. Осодоев); б) шэлж. зоболонһоо һалаха, амарха (избавиться от страданий, сбросить ношу): Алтан дэлхэйн ара үбэр арюун сэбэр боложо, арад зоной ажаһуудал амгалан боложо, үе наһандаа өөдэлөөгүй, үгытэй хооһон ябаһан Борбоодойн Бошогто үе мүсөө тэниилгэхэ болобо гээшэ (Х. Намсараев); мүрөө тэниилгэхэ дала мүрөө сэхэлхэ, нюргаа сэхэ болгохо (расправлять плечи): Энээнээ мэдэһэндэл Жамганов мүрөө тэниилгэжэ, гимнастёркынгоо хармаан баряад үзэнэ (Ж. Тумунов); ◊ нюргаа тэниилгэхэ забдагүй амарангүйгөөр, удаан, өөдэ нара харангүйгөөр (не разгибая спины, без отдыха, без перерыва): Түймэрые этэн, этэрэн, хүрзэлэн, нэгэ жаашье тогтоожо, нюргаяа тэниилгэхэ забдагүй, үбгэжөөл хүдэлнэ (Ц.-Ж. Жимбиев); сэдьхэл тэниилгэхэ һамааруулха, һанааень амаруулха, һанааень заһаха, тайдхаруулха (успокаивать): – Гүрэн түрын зүгһөө тусхай хэмжээ ябуулгада оролсоһон сэрэгшэдэйнгээ һүр һүлдыень үргэхэ, сэдьхэлыень тэниилгэхэ гэһэн зорилготой бидэ иишээ хүрэжэ ерээбди, – гэжэ зүжэгшэд нэгэн дуугаар хэлэнэ (Б. Бадмаев).